احتمالا در زبان عربى چنين ميان « قدح » و « كوب » تفاوت گذاشته شده كه قدح داراى دسته است و كوب از باب تشبيه به طبل ، بر آنچه دسته ندارد اطلاق شده است ، هر چند بيتى كه به عنوان شاهد از شعر اعشى آورده شده تعيين نمىكند كه آيا « كوب » داراى دسته است يا نيست . ]
140 - ينزفون :
نافع بن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد :
« وَ لا هُمْ عَنْها يُنْزَفُونَ »
.
ابن عباس گفت : « لا يسكرون » ( مست نمىشوند ) . چون نافع بن ازرق پرسيد : آيا عرب با اين مفهوم آشناست ، گفت : آرى ، آيا نشنيدهاى شعر عبد الله بن رواحه را كه مىگويد :
ثم لا ينزفون عنها و لكن * يذهب الهمّ عنهم و الغليل
يعنى : آنان از آن مست نمىشوند ، بلكه اندوه و جوشش غم از آنان دور مىشود .
[ اين كلمه در آيهء صافات / 47 ، درباره شراب بهشتى ، آمده است :
« يُطافُ عَلَيْهِمْ بِكَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ * بَيْضاءَ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ * لا فِيها غَوْلٌ وَ لا هُمْ عَنْها يُنْزَفُونَ »
. يعنى : جامى از شرابى جارى و زلال در ميانشان گردانده شود ، سفيد است و لذّتى براى نوشندگان . نه عقل را تباه سازد و نه آنان از آن مست شوند .
همچنين است آيهء واقعه / 19 در سياقى همانند سياق آيه قبل :
« يَطُوفُ عَلَيْهِمْ وِلْدانٌ مُخَلَّدُونَ * بِأَكْوابٍ وَ أَبارِيقَ وَ كَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ * لا يُصَدَّعُونَ عَنْها وَ لا يُنْزِفُونَ »
« پسرانى همواره جوان گرد آنان مىچرخند با قدحها و ابريقها و جامهايى از شراب جارى و زلال كه نه از آن به سردرد گرفتار و نه مست شوند » .
كلمهء « ينزفون » - بنابر قرائت مشهور - در آيهء نخست مبنى بر مجهول و در آيهء دوم مبنى بر معلوم است ، هر چند آيهء دوم به صورت مبنى بر مجهول « ينزفون » نيز قرائت شده است .
تفسير اين كلمه به سكر و مستى يك تقريب است و در كنار آن از ويژگى دلالت بر « نزف » ( بيرون آمدن عقل و به آخر رسيدن آن ) در اين كلمه غافل نمىمانيم . اين دلالت نقل يافته است از « نزف » ( جارى شدن و بيرون آمدن ) آب ، خون و اشك . اين نكتهاى است كه راغب نيز آن را مورد توجه قرار داده ، گويد :
گفته مىشود : « سكران نزيف » يعنى كسى كه در نتيجهء مستى فهم و انديشهاش رفته است ؛ خداوند - تعالى - مىفرمايد : « و لا ينزفون » - اين كلمه « ينزفون » نيز قرائت