شده است - مأخوذ از اين گفته عرب كه گويند : « انزفوا » ، در موردى كه شرابشان تمام شود و يا عقلشان برود . اصل اين نيز مأخوذ است از گفتهء عرب : « انزفوا » يعنى آب چاهشان به آخر رسيد . « انزفت الشىء » از « نزفت » قويتر است . « نزف الرجل فى الخصومة » بدان معناست كه در مقام مجادله درماند و دلايل او به جايى راه نبرد . « 148 »
در آيهء موضوع بحث دلالت « ينزفون » بر بردن و به آخر رساندن عقل ، با عطف آن بر عبارت « لا فيها غول » كه در بر دارندهء دلالت بر از ميان بردن و كشتن عقل و هشيارى است ، تقويت مىشود . ]
141 - غرام :
نافع درباره اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « كان غراما » .
ابن عباس گفت : « ملازما شديدا كلزوم الغريم الغريم » ( سخت پيوسته و همراه ، چنان كه طلبكارى با بدهكار همراه است ) ؛ و آنگاه به شعر بشر بن ابى خازم استشهاد كرد :
و يوم النّسار و يوم الجفا * ر كانا عذابا و كانا غراما
يعنى : و در نبرد نسار و در نبرد جفار ، آن دو عذاب ، و همراه و ملازم يكديگر بودند .
اين كلمه در آيهء فرقان / 65 ، در دعاى بندگان خداوند رحمان ، آمده است :
« وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذابَها كانَ غَراماً »
.
يعنى : و آنانند كه به دعا گويند پروردگارا عذاب دوزخ را از ما بگردان كه عذابى است ملازم دائم .
اين صيغه تنها يك بار در قرآن آمده ، امّا از همين ماده است :
- اسم فاعل در آيهء توبه / 60 :
« وَ فِي الرِّقابِ وَ الْغارِمِينَ وَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ »
« در مورد بردگان و بدهكاران و در راه خدا » ؛ - اسم مفعول از باب مزيد چهار حرفى در آيهء واقعه / 66 :
« إِنَّا لَمُغْرَمُونَ * بَلْ نَحْنُ مَحْرُومُونَ »
« ما ثروت بر باد دادگانيم ، بلكه محروم و بىنصيب ماندگانيم » .
- مصدر ميمى در آيات :
هامش
( 148 ) ر ك : المفردات .