مىشود تا بدين وسيله آزار بيند .
در القاموس آمده است : « اركسهم » يعنى سر و تهشان كرد و آنان را به كفر خويش باز گرداند . نكتهء قابل توجه در اين باره آن است كه كلمهء مورد بحث ، در قرآن و در حديث نبوى تنها در مورد نفاق و فتنه به كار رفته است و همين امر اين برداشت را به ذهن مىآورد كه در سياق دو آيه و نيز دو حديث مورد بحث - و همچنين بيت اميّه كه به عنوان شاهد آمده - مفهوم ارتداد و بازگشت قويتر و نزديكتر است تا مفهوم « حبس » ، چنان كه ابن عباس تفسير كرده است . ]
114 - أمرنا مترفيها :
نافع دربارهء اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد :
« أَمَرْنا مُتْرَفِيها »
.
ابن عباس گفت : « سلّطنا » ( مسلط كرديم ) ؛ و آنگاه به بيتى از لبيد استشهاد كرد .
إن يغبطوا يهبطوا و إن أمروا * يوما يصيروا للهلك و النكد
« 120 » يعنى : اگر بر ثروت آنان غبطه رود از آن حال فرود آيند و اگر روزى شمار آنان فراوان گردد به سوى نابودى و بيچارگى و تنگدستى روند .
اين كلمه در آيهء اسراء / 16 آمده است :
« وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً »
.
يعنى : چون خواستيم آباديى را به هلاكت بريم مرفّهانش را تسلط داديم و در آن فسق ورزيدند و ما نيز آن را كاملا ويران كرديم .
تفسير اين كلمه به « تسلّط داديم » بروشنى تفسيرى نزديك است و از معنى « امر » استفاده مىشود ، بدين قرينه كه چگونه رفاه مرفّهان مىتواند بهانه و وسيلهاى براى فساد ورزيدن باشد .
البتّه راغب در اين آيه كلمهء محذوفى را در تقدير گرفته ، مىگويد :
يعنى آنان را به طاعت فرمان داديم . از ظاهر نصّ به همين صورت كه هست چيزى به دست نمىآيد و تنها با تقدير طاعت به عنوان مأمور به است كه مىتوان مفهومى
هامش
( 120 ) در چاپ الاتقان ، الموسويه ، عبارت « ان يغبطوا يسيروا . . . يصير للملك و الفقد » آمده و در سيره ابن هشام ، ج 4 ، ص 306 « يوما فهم للهلاك و الفند » آمده ، اما آنچه در اينجا ذكر شده روايت ديوان لبيد ، چاپ كويت ، ص 160 است كه روايت اساس البلاغه در ذيل ماده هبط نيز همين مىباشد .