گفتند .
[ اين كلمه در آيهء نساء / 88 آمده است :
« فَما لَكُمْ فِي الْمُنافِقِينَ فِئَتَيْنِ وَ اللَّهُ أَرْكَسَهُمْ بِما كَسَبُوا ، أَ تُرِيدُونَ أَنْ تَهْدُوا مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ سَبِيلًا »
. يعنى : چرا درباره منافقان به دو گروه شدهايد در حالى كه خداوند آنان را به سبب آنچه انجام دادهاند گرفتار كرده است ؟ آيا مىخواهيد كسى را كه خداوند گمراهش ساخته هدايت كنيد ، با آن كه هر كس را خداوند گمراه كند برايش راهى نخواهى يافت ؟
همچنين است آيهء نساء / 91 در همين سياق :
« سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَأْمَنُوكُمْ وَ يَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ كُلَّما رُدُّوا إِلَى الْفِتْنَةِ أُرْكِسُوا فِيها فَإِنْ لَمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَ يُلْقُوا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَ يَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أُولئِكُمْ جَعَلْنا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطاناً مُبِيناً »
« ديگرانى را خواهيد يافت كه مىخواهند از شما و از قوم خود در امان باشند . هرگاه به فتنه باز گردانده شوند در آن فرو روند . پس اگر از شما كناره نگرفتند و صلح نكردند و از شما دست برنداشتند با آنان برخورد كنيد و هر جا آنان را يافتيد بكشيد و اينهايند كه براى شما بر آنها قدرتى آشكار قرار دادهايم » .
در قرآن از اين مادّه ، جز دو فعل مزيد چهار حرفى فوق در دو آيهاى كه گذشت نيامده است .
ابن عباس اين واژه را به عنوان تقريب ، به حبس تفسير كرده ، و نزديكتر از آن تفسير راغب است كه در المفردات مىگويد : « و اللّه أركسهم » يعنى خداوند آنان را به كفرشان باز گرداند ؛ و همچنين تفسير ابن اثير كه مىگويد ؛ اين شبيه به معنى « رجع » ( بازگشتن ) است . گفته مىشود : « اركست الشىء » ، در موردى كه چيزى را بر گردانده باشى . از همين معناست اين حديث : « اللّهم أركسهما فى الفتنة ركسا » ( پروردگارا آنان را به طور كامل به دامن فتنه باز گردان ) ، و نيز حديث ديگر كه مىگويد : « الفتن ترتكس بين جراثيم العرب » ، يعنى [ فتنهها ميان جرثومههاى عرب ] فراوان مىشود و تكرار مىگردد . « 119 »
در لغت ، « ركس » بدان معناست كه چيزى را وارونه و يا سر و ته كرد . احتمالا اصل استعمال آن نيز از « شدّ الركاس » است و آن طنابى است كه از بينى شتر به مچ دستانش بسته
هامش
( 119 ) ر ك : النهاية .