[ اين كلمه در آيهء الرّحمن / 10 آمده است :
« وَ الْأَرْضَ وَضَعَها لِلْأَنامِ * فِيها فاكِهَةٌ وَ النَّخْلُ ذاتُ الْأَكْمامِ * وَ الْحَبُّ ذُو الْعَصْفِ وَ الرَّيْحانُ * فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ »
. يعنى : زمين را براى مردمان قرار داد ، در آن ميوه است و درختان خرما با خوشههايى كه در غلافند و دانههايى كه همراه كاهند و نيز گياهان خوشبو .
پس كدامين نعمت پروردگارتان را تكذيب مىكنيد .
اين كلمه تنها يك بار در قرآن به كار رفته است .
تفسير اين كلمه به « خلق » ، به رغم آن كه ممكن است نزديك به نظر رسد ، به اين پرسش پاسخ نمىدهد كه چرا در قرآن كريم اين واژه تنها يك بار به كار رفته ، در حالتى كه كلمه خلق به فراوانى در آيات كلام الهى آمده است :
- فعل ماضى معلوم ، 150 بار ؛ - فعل ماضى مجهول ، 7 بار ؛ - مضارع معلوم ، 23 بار ؛ - مضارع مجهول ، 4 بار ؛ - مصدر و اسم ، 45 بار ؛ - اسم فاعل مفرد ، 8 بار ؛ - اسم فاعل جمع مذكر سالم ، 4 بار ؛ - و بالأخره « الخلاق » و « مخلقة » دو بار .
مجموع اين موارد كه در آنها مادّهء « خلق » آمده دويست و چهل و پنج مورد است .
در فرهنگها در تفسير واژهء « انام » ، خلق ، جنّ و انس ، و همهء آنچه بر روى زمين وجود دارد ، گفته شده است . « 40 » در كشّاف نيز آمده است :
« للانام » يعنى براى خلق ؛ و آن عبارت است از همهء جنبندگانى كه بر روى زمين وجود دارند . از حسن روايت شده است : جنّ و انس ، و بنابر اين زمين چون گهواره و بسترى براى آنهاست كه بر روى آن كارهاى خود را انجام مىدهند .
آياتى كه در آنها واژهء « خلق » و يا كلماتى ديگر از اين ماده آمده به وجود تفاوتى ميان « خلق » و « انام » اشعار دارد : « خلق » واژهاى عام است براى آنچه خداوند در آسمانها و زمين و ميان آنها آفريده است ؛ اعمّ از جن و انس ، و اعم از حيوان و گياه و جماد ، و اعمّ از آنچه از آن
هامش
( 40 ) ر ك : القاموس .