از فعل ثلاثى مزيد چهار حرفى به تكرار عين الفعل ، « مشيّدة » در آيهء نساء / 78 آمده است :
« أَيْنَما تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ »
« هر جا باشيد مرگ شما را فرا مىرسد ، هر چند در قصرهاى محكم و استوار » .
قرآن كريم در اين آيه از موادّى كه قصر با آن بنا شده و استوار گرديده نام نبرده ، و شيوهء ما نيز آن است كه آنچه را قرآن خود ذكر نكرده ، براى تفسير كلمات آن نياوريم . بنابر اين مشخص كردن اين كه مواد بناى قصرى استوار گچ و آجر است گرفتار اين اشكال خواهد بود كه شايد قصر با سنگ و يا مرمر استوار شده باشد ، و شايد هم كاربرد چنين موادّى در قصر محتملتر است تا گچ و آجر .
مدلول اصلى « شاد » بلندى و برجستگى و ظاهر بودن بناست . امّا اين ماده مجازا در تعابيرى چون « الاشادة بالذّكر » ( نام كسى را بلند كردن ) ، « الاشادة بالصّوت » ( صدا را بلند كردن ) ، و « الاشادة بالعورات » ( عيوب و نقاط ضعف ديگران را آشكار ساختن ) ، و با حفظ همين ويژگى دلالت بر بلندى و آشكار داشتن ، به كار رفته است . به همين معناست كه در حديث شريف مىخوانيم : « من أشاد على مسلم عورة يشينه بها به غير حقّ شانه اللّه تعالى بها يوم القيامة » ( هر كس عيب و ضعفى از ديگران را آشكار كند تا بدين وسيله چهرهء او را به ناحق زشت جلوه دهد ، خداوند در روز قيامت چهره او را به همين سبب زشت خواهد ساخت ) . ابن اثير اين حديث را چنين تفسير مىكند :
گفته مىشود « أشاده و أشادبه » ، در موردى كه كسى چيزى را پخش كند و يا نام آن را بلند كند ، مأخوذ از « اشدت البنيان » كه چون بنايى را بلند سازى ، گفته مىشود .
همين كلمه از اين معنا استعاره گرفته شده است براى دلالت بر رفع صوت يا بلند كردن صدا به سخنى كه ديگرى را ناخوشايند باشد . « 17 »
تكرار حرف در مصدر مزيد « تشييد » ، علاوه بر دلالت بر مدلول اصلى اين مادّه ، يعنى بلندى يك بنا در بر دارنده ويژگى معنايى تقويت و استوار داشتن آن نيز مىباشد ، چنان كه صريح آيه
« أَيْنَما تَكُونُوا يُدْرِكْكُمُ الْمَوْتُ وَ لَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ »
گواهى مىدهد .
در بيت شعر عدى بن زيد نيز كه به عنوان گواه آورده شده ، مشخصا ، قصر از مرمر و آهك بنيان گرديده ، استوار داشته شده و زينت يافته است ، و صريح لفظ همين را مىگويد ، و بنابر اين ، بيت شعر نمىتواند شاهدى بر « قصر استوار شده با گچ و آجر » [ و در نتيجه شاهدى ]
هامش
( 17 ) ر ك : النهاية في غريب الاثر .