سربلندى . راغب مىگويد : شاعر در شعر خود همين معنا را از كلمهء فلاح در نظر داشته است ، آنجا كه مىگويد :
أفلح بما شئت فقد يدرك بالض - * عف و قد يخدع الأريب يعنى : بدانچه خواهى برسى ، كه گاه با ضعف و ناتوانى مطلوب حاصل افتد و گاه نيز هشيار خردمند گرفتار فريب گردد .
- فلاح اخروى ، يعنى بقاى بدون فنا ، غناى بدون فقر ، عزّت بدون ذلّت و علم بدون جهل .
ما به چنين برداشتى از « إفلاح » در مورد مؤمنان تمايل داريم كه اين واژه داراى مفهومى اسلامى و حاكى است از توفيق يافتن بدانچه خداوند و نيز مؤمنان را خشنود مىسازد ؛ و در بيت لبيد نيز همين معنى نزديكتر به نظر مىرسد تا معنى به موفقيت قرين شدن تلاش انسان و رسيدن به مطلوب و مراد . ]
23 - يؤيّد :
ابن ازرق دربارهء معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد :
« يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشاءُ »
.
ابن عباس پاسخ داد : « يقوّى » ( تقويت مىكند ) . آنگاه به بيتى از حسان بن ثابت استشهاد كرد :
برجال لستم أمثالهم * أيّدوا جبريل نصرا فنزل
« 19 » يعنى : با مردانى كه همانند آنان نيستند ؛ مردانى كه جبرئيل را يارى و تأييد كردند و او فرود آمد .
[ اين كلمه در آيهء آل عمران / 13 آمده است :
« قَدْ كانَ لَكُمْ آيَةٌ فِي فِئَتَيْنِ الْتَقَتا فِئَةٌ تُقاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ أُخْرى كافِرَةٌ يَرَوْنَهُمْ مِثْلَيْهِمْ رَأْيَ الْعَيْنِ ، وَ اللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ يَشاءُ ، إِنَّ فِي ذلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصارِ »
« 20 » . يعنى : براى شما آيتى بود در آن دو گروهى كه رو در روى قرار گرفتند : گروهى در راه خدا مىجنگيد ، و گروهى ديگر كافر بود ، گروهى كه به ديدهء خويش آن گروه نخست را دو برابر مىديد ، و
هامش
( 19 ) در چاپ موسويّهء الاتقان « لستموا امثالهم » آمده ، اما صورت تصحيح شدهء بيت در اينجا از ديوان حسان است . بيت مزبور از شعر حسان در نبرد احد مىباشد كه در السّيرة النبويّة ابن هشام ، ج 3 آمده است .
( 20 ) در متن اولى الالباب آمده كه تصحيح شد . - و .