خود نيز دلگير شدند و دريافتند كه هيچ پناهگاهى از خداوند جز به سوى او نيست ، سپس خداوند بر آنان توبه پذيرفت » « 9 » ؛ شورى / 47 :
« اسْتَجِيبُوا لِرَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ ما لَكُمْ مِنْ مَلْجَإٍ يَوْمَئِذٍ »
« به خدايتان بگرويد پيش از آن كه روزى فرا رسد كه هيچكس در برابر خداوند آن را باز ندارد و در آن روز هيچ پناهگاهى نداريد » .
در بيت حسّان بن ثابت نيز همين مفهومى كه گفتيم وجود دارد و از آن حكايت مىكند كه پس از نخستين حمله در نبرد احد ، اوضاع در اختيار مسلمانان قرار داشت و مشركان را به دامنهء كوه راندند ؛ در حالى كه اگر در اينجا « اجاءه » را به « الجاء » تفسير كنيم بدان معنا خواهد بود كه مسلمانان براى دشمنان خويش پناهگاهى به وجود آوردند ، با آن كه چنين چيزى مقصود حسّان شاعر نيست ، بلكه مقصود وى آن است كه بيان كند چگونه مسلمانان بر اوضاع تسلّط داشتند و آنان بودند كه دشمنان خود را به دامنهء كوه احد راندند . ]
13 - ندىّ :
نافع ابن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « نديّا » .
ابن عباس گفت : « النّادى ، المجلس » ( نادى به معنى مجلس است ) ؛ و آنگاه به گفتهء شاعر استشهاد كرد :
يومان يوم مقامات و أندية * و يوم سير إلى الأعداء تأويب
« 10 » يعنى : دو روز است : روز مجالس بزم و سخن ، و روز حركت به سوى دشمنان كه لختى آسايش نيز در آن نباشد .
[ اين كلمه در آيهء مريم / 73 آمده است :
« وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَيُّ الْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌ مَقاماً وَ أَحْسَنُ نَدِيًّا »
. يعنى : و آنگاه كه آيات روشنگر ما بر آنان خوانده شود ، كسانى كه كافر شدهاند به كسانى كه ايمان آوردهاند گويند : كداميك از دو گروه داراى جايگاهى والاتر و همنشينانى بهتر است » .
هامش
( 9 ) ماجراى اين سه تن را در سيره ابن هشام ، ج 4 ، ص 175 ، « ماجراى غزوه تبوك » ببينيد .
( 10 ) در نسخه چاپى الاتقان ، « الى الاعدا تأويب » آمده ، اما ضبطى كه در اينجا آورده شده بر اساس الكامل مبرد است و بنابر آنچه در اين كتاب آمده ، بيت مزبور از سلامة بن جندل است .