اين اساس فرزند بودن شاعر براى پدر خويش ، هر چند از سرزمين خاندان خود دور باشد سبب نوميد شدن دشمنانش از او و ترس بردن از اوست ، در هر جا كه باشد ؛ در حالى كه اگر يأس دشمنان را به معنى آگاهى آنان از اين كه او فرزند پدر خويش است بگيريم ، مفهوم شعر مفهومى سست خواهد بود و از آن گويايى قبلى خويش تنزّل خواهد كرد و بنابر اين تفسير بايد گفت گويا براى آنان نوعى شبههء نسبت به فرزندى او براى پدر خود وجود داشته ، به گونهاى كه وى چنين احساس نياز كرده كه به آنان يادآور شود مىبايست نسبت او با پدرش را بدانند . ]
11 - مثبور :
نافع بن ازرق از معنى اين سخن خداوند پرسيد : « مثبورا » .
ابن عباس در پاسخ گفت : « ملعونا محبوسا من الخير » ( ملعون و محروم از خير ) ، و چون نافع از او پرسيد ، آيا عرب با چنين تفسيرى آشناست ، در پاسخ گفت : آرى ، آيا سخن عبد الله بن زبعرى را نشنيدهاى كه مىگويد :
اذ أبارى الشّيطان في سنن الغىّ * و من مال ميله مثبور
« 6 » يعنى : آنگاه كه در راه سركشى گوى سبقت از شيطان در مىربايم ، در حالى كه هر كه به سوى او گرود ملعون و بىبهره است .
[ اين كلمه در آيه اسراء / 102 ، به نقل از موسى ، در برابر فرعون آمده است :
« لَقَدْ عَلِمْتَ ما أَنْزَلَ هؤُلاءِ إِلَّا رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ بَصائِرَ وَ إِنِّي لَأَظُنُّكَ يا فِرْعَوْنُ مَثْبُوراً »
. يعنى : تو خود دريافتهاى كه اين آيات را جز پروردگار آسمانها و زمين ، به عنوان مايهء بصيرت مردمان ، نازل نكرده ، اى فرعون ، من تو را سخت هلاك شده مىدانم .
اين صيغه تنها يك بار در قرآن كريم آمده ، اما از همين مادّه ، كلمه « ثبورا » - بر نصب - چهار بار و در دو سورهء فرقان و انشقاق در مقام سخن گفتن از عذاب جهنم تكرار شده است :
فرقان / 13 و 14 :
« وَ إِذا أُلْقُوا مِنْها مَكاناً ضَيِّقاً مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنالِكَ ثُبُوراً * لا تَدْعُوا الْيَوْمَ ثُبُوراً واحِداً وَ ادْعُوا ثُبُوراً كَثِيراً »
هامش
( 6 ) روايت الاتقان چنين است : « اذا أتانى الشيطان فى سنة النوم . . . مثبورا » . ما از اين روايت عدول كرديم و روايت ابن هشام در السيرة النبوية ، ج 4 ، ص 61 را برگزيديم كه ابياتى از اين قصيده را نقل مىكند و در همهء آنها حرف روى مضموم بوده و قبل از بيت شاهد چنين آمده است :يا رسول اللّه إن لسانى * راتق ما فتقت إذ أنا بور