قرآن حتى در اين موارد ، لفظ تابع معناست ، و از ديگر سوى تفاوتى روشن است ميان آن كه در كلامى الفاظى معنى مقصود را به طور كامل برساند و در عين حال همين الفاظ داراى نظم و ارتباط خاصّى با يكديگر نيز باشند ، و آن كه تنها معنا آراسته و سازمان يافته باشد و نه لفظ هرگاه معنا بتنهايى سازمان يافته باشد و سجعى در كار نباشد ، آنچه بدان نياز خواهد بود آراستن كلام خواهد بود نه تصحيح معنا .
علاوه بر اين ، حتى اگر كسى يك يا چند مورد از مواردى را كه آنان مدّعى سجع بودنش هستند بپذيرد و مدّعى شود كه چنين ساختارهايى لفظى به منظور لختى آسودن در كلام ، به وسيله آوردن فواصل ، و به منظور تحسين و آراستن كلام در قرآن واقع شده - و به سبب همين شيوه است كه قرآن از ديگر انواع كلام تمايز مىيابد . و نيز چنانچه مدّعى شود كه توجيهى كه براى اين گونه الفاظ وجود دارد اين است كه آنها را « فواصل » بدانيم .
و بالأخره ، چنانچه مدّعى شود كه چنين چيزى در قرآن به صورت اتفاقى واقع شده و عمدى نيست - در هر يك اى اين توجيهها - چنانچه اين گونه الفاظ به صورت نادر و غير عمدى در لابلاى كلام عارض شود ، سجع شمرده نخواهد شد ، بدان نحو كه قبلا بيان كردهايم اگر مقدار اندكى از شعر همانند يك مصراع يا يك يا دو بيت شعر ، رجز يا جز آن در قرآن عارض شود ، گفته نخواهد شد اين كلام قرآنى كه بر وزن شعر مىباشد شعر است ؛ زيرا چنين چيزى به صورت عمدى در كلام واقع نشده « و تنها در لابلاى سخن آمده است » بنابر اين وضعيت اندك موارد سجعى كه در آيات قرآن ادّعا و فرض كردهاند نيز چنين است .
به آنان [ معتقدان به وجود سجع ] بايد گفت : اگر آنچه را در قرآن مدعى سجع بودنش هستيد سجع بود مىبايست مردود و مذموم دانسته شود ؛ زيرا وقتى در سجعى وزن و شيوه متفاوت باشد ، آن كلام سجع قبيح شمرده خواهد شد و سجع داراى شيوه و قواعد مشخّص و تخلف ناپذير و طريقهاى معيّن است كه هرگاه متكلّم از آن شيوه و قواعد تخلف كند ، در كلام او خللى خواهد بود و خود نيز به خروج از فصاحت متّصف خواهد گرديد ؛ چنان كه اگر شاعرى از وزن متعارف براى شعر خارج شود به خطا موصوف خواهد شد و شعرش مردود خواهد بود ، و چه بسا كه همين خلل باعث شود كلام او اصلا شعر بودن خود را از دست بدهد .
اين در حالى است كه مىدانيم برخى از آنچه را سجع شمردهاند داراى فاصلههاى متقارب به يكديگر است و مقاطع آنها با همديگر فاصله چندانى ندارد ، در برخى از اين موارد عبارات طولانى و فاصلهها از همديگر دور است و فاصله
الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — صفحة 273
مساهمون: عائشة عبد الرحمن ( بنت الشاطئ )
ص٢٧٣