امّا واژهء « قسم » در قرآن كريم درباره سوگندهاى راست آمده ، و در آيهء سورهء واقعه به وصف عظمت متّصف شده است :
وَ إِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌ
- « اين - اگر مىدانستيد - قسمى بزرگ است » ( 76 ) .
در آيهء سورهء فجر نيز ، در دلالت بر مايهء عبرتى براى هر خردمند از اين واژه ياد شده و به عنوان پرسشى از جانب خداوند آمده است :
هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ ؟
- « آيا در اين ، سوگندى كفايت كننده براى هر خردمند هست ؟ » ( 5 ) .
در دو آيهء 108 و 109 سورهء مائده نيز آنجا كه به مسئلهء احترام سوگندى كه بر گواه شده بر وصيّت ياد مىشود پرداخته شده از چنين سوگندى استوار و برخوردار از حرمت كه شكستنش روا نيست با واژهء « قسم » ياد شده است . مالكان آن دو باغ نيز قسمى راست ياد كردند آنگاه كه - چنانچه سوره قلم مىگويد :
إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّها مُصْبِحِينَ وَ لا يَسْتَثْنُونَ
- « سوگند ياد كردند كه فردا بامداد ميوهها را حتما خواهند چيد ، و در اين حال انشاء الله نيز نگفتند » ( 17 - 18 ) .
گناهكاران نيز سوگند دروغ نمىخورند زمانى كه با بر پا شدن قيامت قسم ياد مىكنند كه « جز يك لحظه [ در دنيا ] به سر نبردهاند » ( روم / 55 ) .
قرآن كريم در مواردى هم فعل « قسم » را به گمراهان اسناد مىدهد ، و آن در جايى است كه آنان با اين برداشت و باور كه راست مىگويند و قبل از آن كه گمراهيشان بر آنان روشن و مسلّم شود سوگند ياد مىكنند ، چنان كه آيات ذيل بدين امر گواهى مىدهد :
انعام / 109 :
وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لَئِنْ جاءَتْهُمْ آيَةٌ لَيُؤْمِنُنَّ بِها ، قُلْ إِنَّمَا الْآياتُ عِنْدَ اللَّهِ وَ ما يُشْعِرُكُمْ أَنَّها إِذا جاءَتْ لا يُؤْمِنُونَ
- « تا آنجا كه توانستند به سختترين سوگندها به خداوند قسم ياد كردند كه اگر آيتى بر آنان نازل شود مسلما بدان ايمان آورند . بگو آيتها همه نزد خداوند است و از كجا مىدانيد كه اگر آيتى نازل شود ايمان نمىآورند ؟ » .
فاطر / 42 :
« وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لَئِنْ جاءَهُمْ نَذِيرٌ لَيَكُونُنَّ أَهْدى مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ فَلَمَّا جاءَهُمْ نَذِيرٌ ما زادَهُمْ إِلَّا نُفُوراً
- « تا آنجا كه توانستند به خداوند سوگندهاى سخت ياد كردند كه اگر هشدار دهندهاى به ميان آنان آيد بهتر از هر امّت ديگر هدايت يابند . امّا زمانى كه آنان را هشدار دهندهاى آمد جز گريزشان نيفزود » .
اعراف / 49 :
« وَ نادى أَصْحابُ الْأَعْرافِ رِجالًا يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيماهُمْ قالُوا ما أَغْنى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ وَ ما كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ أَ هؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لا يَنالُهُمُ اللَّهُ بِرَحْمَةٍ »
- « ساكنان اعراف