مردانى را كه از نشانيشان مىشناسند آواز دهند و گويند : اين كه همه گرد هم آمده بوديد و اين كه تكبر مىورزيديد سودتان نبخشيد . آيا اينان همان كسانيند كه سوگند خورده بوديد رحمت خداوند نصيبشان نخواهد شد ؟ » .
ابراهيم / 44 :
وَ أَنْذِرِ النَّاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذابُ فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنا أَخِّرْنا إِلى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَ نَتَّبِعِ الرُّسُلَ ، أَ وَ لَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ ما لَكُمْ مِنْ زَوالٍ
- « مردم را بدان روزى هشدار ده كه عذابشان فرا رسد و در آن روز ستمكاران مىگويند : پروردگارا [ عذاب ] ما را تا مدتى اندك به تأخير انداز تا دعوتت را پاسخ گوييم و از پيامبران پيروى كنيم .
آيا شما پيش از اين سوگند نخورده بوديد كه هرگز زوال نمىيابيد ؟ » .
نحل / 38 :
وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لا يَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ يَمُوتُ بَلى وَعْداً عَلَيْهِ حَقًّا وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ
- « تا آنجا كه توانستند به سختترين سوگند به خداوند قسم ياد كردند كه خداوند هر كه را بميرد ديگر بار بر نمىانگيزد . نه ، اين وعدهاى است لازم بر او ، ولى بيشتر مردم نمىدانند » .
در سورهء مائده نيز چنين آمده است :
وَ يَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا أَ هؤُلاءِ الَّذِينَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ إِنَّهُمْ لَمَعَكُمْ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَأَصْبَحُوا خاسِرِينَ
- « و كسانى كه ايمان آوردهاند مىگويند آيا اينان همان كسانيند كه به سختترين سوگندى كه در توانشان بود به خداوند قسم ياد كردند كه با شما همراهند ؟
اعمالشان باطل شد و زيانكار گشتند » ( 53 ) [ هر چند در اين آيه ظاهرا كلمهء قسم در مورد سوگند دروغ منافقان به كار رفته ، امّا ] سياق آيه گوياى چنين احتمالى است كه زمانى مؤمنان سوگند اين جماعت را قسم ناميدهاند كه هنوز در گذر تجارب ، دروغگويى آنان بر ملا نشده بود [ و به همين اعتبار نيز اطلاق مزبور صحيح بوده است ] .
بدين سان در برابر اين بيان قرآنى و در حالى كه عملكرد قرآن ما را به تفاوتى دقيق ميان دو واژه حلف و قسم توجه مىدهد ، هرگز ساده نخواهد بود كه قسم را به حلف تفسير كنيم ؛ چه حتى اگر نگوييم قسم به معناى سوگند راست است - حقيقتا يا وهما - و حلف سوگند دروغ است - مطلقا - دست كم مىيابد گفت ميان مدلول اين دو كلمه تفاوت ميان « عامّ و خاصّ » است : يعنى قسم به طور مطلق و براى هر سوگندى به كار مىرود ، اما حلف براى سوگند دروغ ، به نحوى كه در كاربردهاى قرآنى اين كلمه چنين مسألهاى عموميّت دارد .