از فحشا و منكر باز مىدارد و ذكر خدا بزرگتر است و خداوند به آنچه مىكنيد آگاه است با اهل كتاب جز به نيكوترين شيوه مجادله مكنيد ، مگر با آنها كه ستم پيشه كردند ؛ و بگوييد :
بدانچه بر ما نازل شده و آنچه بر شما نازل شده است ايمان آوردهايم و خداى ما و شما يكى است و ما در برابر او گردن نهادهايم بدين سان اين كتاب را نيز بر تو نازل كرديم و اهل كتاب به آن ايمان مىآورند و از اينان نيز كسانى بدان ايمان مىآورند و جز كافران كسى آيات ما را انكار نمىكند تو پيش از اين هيچ كتابى را نمىخواندى و به دست خويش هيچ كتابى نمىنوشتى ، كه اگر چنان بود اهل باطل به شك افتاده بودند بلكه اين آياتى روشن است كه در سينهء اهل دانش جاى گيرد ، و آيات ما را جز ستمگران انكار نمىكنند و گفتند : چرا از جانب پروردگارش آياتى بر او نازل نمىشود ؟ بگو آيات تنها نزد خداوند است و من تنها بيم دهندهاى آشكارم آيا آنان را بسنده نكرده است كه بر تو كتابى فرستاديم كه بر آنها خوانده مىشود ؟ به حقيقت در اين براى مؤمنان رحمت و اندرزى است بگو : بسنده است كه خداوند ميان من و شما گواه باشد . او آنچه را در آسمانها و زمين است مىداند و كسانى كه به باطل گرويدند و به خداوند كافر شدند ، همين گروه ، زيانكارانند » ( عنكبوت / 45 - 52 ) .
همين قاعده در سورهء روم نيز صادق است و در پايان اين سوره آيات ذيل در استدلال بر قرآن آمده است :
« ما در اين قرآن براى مردم هر گونه مثلى آوردهايم ، و چون آيهاى براى آنان بياورى كسانى كه كافر شدهاند مسلما خواهند گفت : شما ياوه گويانى بيش نيستيد بدين سان خداوند بر دلهاى كسانى كه نمىدانند مهر مىنهد پس صبر كن كه وعدهء خداوند حق است و مباد كسانى كه يقين ندارند تو را بىثبات و سبكسر سازند » ( روم / 58 - 60 ) .
اكنون بدين نكتهء مهم كه ارتباطى تنگاتنگ و قوى با مسئلهء مورد اهتمام ما يعنى اعجاز بيانى دارد چه چيزى مىتوانيم بيفزاييم ؟ ما در شيوهء خاص خود در اين مسئله در آغاز به استقراى كامل همهء سورههايى كه با حروف مقطّعه نازل شده است - به ترتيب نزول آنها - مىپردازيم ، و اين تلاشى است كه هيچكدام از كسانى كه نظريّات آنها را در مسئله مورد بحث خواندهام بدان دست نيازيدهاند ، و علاوه بر اين چنين استقرايى مىتواند ما را به درك نكتهاى عمومى و مشترك ميان همهء اين گونه سورهها رهنمون شود ، نكتهاى برگرفته از تدبّر در سياق اين آيات و سورهها و ناشى از فهم موقعيتى كه اقتضا داشته تنها در اين سورهها و هماهنگ با سير دعوت در عصر بعثت و همگام با نزول آيات اعجاز ، حروف مقطّعه در آغاز سوره واقع شود :
الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — صفحة 167
مساهمون: عائشة عبد الرحمن ( بنت الشاطئ )
ص١٦٧