مىنويسند ؟ در برابر فرمان پروردگارت صابر باش و همانند آن صاحب ماهى [ - يونس ] مباش كه با دلى پر اندوه ندا در داد اگر نعمتى از جانب پروردگارش او را فرياد نرسيده بود در بدحالى بسيار ، در صحرايى بىآب و علف رها مىشد امّا پروردگارش او را برگزيد و در زمره صالحان قرار داد و كافران چون قرآن را شنيدند نزديك بود كه تو را با چشمان خود به سر درآورند و مىگويند او ديوانه است در حالى كه اين جز اندرزى براى جهانيان نيست » ( قلم / 44 - 52 ) . « 24 »
بنابر اين روشن مىشود كه جدل مشركان در معجزه پيامبر از همان آغاز بعثت آغاز شد ، هر چند در آن زمان هنوز چيزى از قرآن ، جز آيات نخست سورهء علق ، نازل نشده بود ؛ و همچنين آمدن حرف « ن » در سوره قلم كه از نخستين سورههاى مكّى است و در همان اوايل عصر بعثت نازل شده ، به صورتى آشكار توجّه همگان را به سر حروف در بيان و بلاغت حاكى از اعجاز قرآن جلب مىكند ؛ زيرا از آنجا كه مشركان در مخالفت قرآن جدل مىكردند و آن را در رديف افسانههاى پيشينيان قلمداد مىنمودند ، استدلال بر حجيّت قرآن از همين نقطه آغاز مىشود كه كلمات اين كتاب از همان حروفى كه براى مخالفان آشناست تركيب يافته و با چنين كيفيتى آنان مىتوانند اين كتاب را بر آنچه از اين زبان و اين كلمات شناختهاند عرضه بدارند .
ما اين استدلال بر اعجاز را كه در سورهء قلم و با عبارت « ن ، سوگند به قلم ، آنچه مىنويسند » آمده با آنچه بلافاصله قبل از آن و در همان آغاز بعثت نازل شده و نخستين كلمه آن « بخوان » بوده است پيوند مىدهيم . در آن آيات نخستين انسان به آيت بزرگ خداوند در وجود خود او توجه داده شده است ، و آن اين كه خداوند او را از علق آفريد ، او را به قلم آموخت و اين انسان را آنچه نمىدانست تعليم كرد . بدين ترتيب گويا نزول سورهء قلم كه با حرف نون آغاز مىشود نظر همگان را به سرّ نهفته در حرفى جلب مىكند كه ملاك قرائت و علم و بيان است و در ميان حروف الفبا آن را به صورت منفرد و بريده از قبل و بعد تلفظ مىكنى و هيچ معنا و مدلولى به دست نمىدهد و صرفا از يك صوت فراتر نمىرود .
آنگاه همين حرف در قالب يك كلمه در جاى خاص خود قرار مىگيرد و راز بزرگ نهفته در آن آشكار مىگردد .
پيامبر مصطفى خواندن و نوشتن نمىدانست و پيش از اين نه كتابى خوانده و نه نوشتهاى به دست خويش نوشته بود ، و مشركان نيز در وضعيتى نبودند كه ندانند قرآن چون
هامش
( 24 ) رك : همين مؤلف ، التفسير البيانى للقرآن الكريم ، چاپ دار المعارف قاهره ، ج 2 ، تفسير سوره قلم .