پاسخ پرسشها را داد . بعد گفت : اى نعمان ، پدرم از جدم روايت كرد كه رسول خدا گفت : « نخستين كسى كه در دين به قياس توسل جست ابليس بود » . خداوند به ابليس فرمود : به آدم سجده كن ، اما او گفت : « انا خير منه خلقتنى من نار و خلقته من طين » « 1 » . هر كس كه در ديانت بر اساس رأى خود قياس كند ، خداوند او را در قيامت با ابليس همنشين مىكند ، زيرا كه او از قياس پيروى كرد . ابن شبرمه مىگويد ، آنگاه جعفر پرسيد كشتن انسان مهمتر است يا زنا ؟ ابو حنيفه گفت : كشتن انسان . صادق گفت : خداوند در مورد كشتن آدمى دو شاهد را كافى مىداند ولى در مورد زنا چهار شاهد قرار داده است . سپس پرسيد نماز بالاتر است يا روزه ؟ ابو حنيفه پاسخ داد : نماز . صادق گفت : پس چگونه است كه زن حائض روزه را بايد قضا كند ولى نماز را قضا نمىكند . واى بر تو كه قياس را به كار گرفتى . از خداى پروا كن و در دين بر اساس رأى خود قياس نكن . [ 62 ] تاريخ از اين نمونهها فراوان به ياد دارد ، كه در تمامى اينها ابو حنيفه موضع تسليم و خضوع داشته ، چرا كه آراء امام صادق حقيقت محض بود و مناقشه و جدل را برنمىتابيد . ابو حنيفه آگاه بود كه امام صادق در مباحثاتش هدفى جز تبيين و راهنمايى درست مسلمانان ندارد ، و در خانهاش افراد مختلف از نحلههاى گوناگون و با آراء متنوع حضور دارند ، و عرصهء درگيريهاى تمام عيار فكرى است . امام صادق در آن عصر مرجعى براى گشودن تمامى مشكلات اساسى بود . دانش دوستان واقعى از دورترين نقاط آهنگ ديدار امام را مىكردند ، و اهل بحث و نظر اختلافاتشان را به او عرضه مىكردند ، و گفته امام پايانبخش جدالها و نظرى عادلانه بود . چون امام وارد كوفه شد ، عالمان به ديدارش رفته و فقيهان برگرد او جمع شدند ، و مسائل مهمى كه داشتند از او پرسيدند و از سرچشمه دانش او سيراب گشتند ؛ او مورد احترام و تكريم جملگى آن عالمان واقع شد .
الإمام الصادق و المذاهب الأربعة ( امام صادق و مذاهب چهارگانه ) ( فارسي ) — صفحة 399
مساهمون: اسد حيدر
ص٣٩٩
ابو حنيفه با امام صادق روابط بسيار داشت و بسيارى از مسائلش را از او مىپرسيد ، و در برخوردها نهايت ادب و احترام را رعايت مىكرد و همواره خطاب او
هامش
( 1 ) سوره اعراف ، آيه 12 . من بهتر از او هستم ، مرا از آتش و او را از خاك آفريدى .