بعيد نيست كه روايت منقول از ابو حنيفه در مورد تكذيب جابر و تأييد عطا ، رهآورد دوران اختلافات مذهبى و سختگيرى غير عرب به اعراب باشد ، چرا كه جابر عرب بود و عطا غير عرب .
زندگى جابر را در آينده خواهيم آورد .
ابو حنيفه در كشاكش دوستان و دشمنانش
پژوهشگر زندگى ابو حنيفه ناگزير است كه در برابر اخبار و اطلاعات عامى كه در اين باب آمده درنگ كند ، و به اقوال و آرايى كه پيرامون زندگى ابو حنيفه ابراز شده بنگرد . با اين همه به آسانى به هدف و غايت مطلوب نخواهد رسيد ؛ چرا كه به خاطر اخبار مختلف در اين زمينه راه ناهموار ، و آراء متناقض است ، آرايى در اين عرصه وجود دارد كه نمىتوان تأييدشان كرد .
اين وضعيت از يك سو ناشى از تعصب و غلو در شخصيت ابو حنيفه است ، و ابراز شگفتى مبالغهآميز در استعدادش ، و از ديگر سو ناشى از خردهگيريهايى تلخ و انتقاد شديد عليه او ، و توصيف او به گونهاى كه هرگز در خور يك رئيس و پيشواى مذهب و زعيم يك فرقه نيست ، مىباشد .
محقق و نويسنده در اينجا بين دو دسته قرار مىگيرد : دستهاى كه نسبت به ابو حنيفه تعصب مىورزند و دربارهاش غلو مىكنند ، و اينان دوستان اويند ؛ و دستهاى ديگر كه نسبت به او خصومت مىورزند و از او انتقاد مىكنند ، و اينان دشمنان اويند .
دسته اول ابو حنيفه را تا مرتبه پيامبرى بالا مىبرند ، و مىپندارند كه تورات به آمدنش بشارت داده ، و پيامبر اسلام نيز پيش از ولادتش از آمدن او خبر داده ، و او را چراغ امت و احياء كنندهء سنت دانسته ، و اين پيشگويى را پس از قرآن مهمترين معجزه رسول مىدانند ، و معتقدند كه اگر ابو حنيفه نبود مردم هدايت نمىشدند .
شگفت اينكه حتى ابو حنيفه را از پيامبران نيز برتر مىدانند ، چرا كه گويند چون حضرت عيسى بازگردد از ابو حنيفه تقليد مىكند و بر اساس مذهب او حكم مىراند ، و ادعا شده كه خضر نيز احكام شريعت را از او آموخته است .
قاضىزاده گويد : بدان ، از ميان صحابه و تابعين جز ابو حنيفه رهبرى مذهب را به عهده ندارد ، و چون عيسى فرود آيد به مذهب او حكم مىكند . [ 27 ]
ادعا كردهاند كه خداوند ابو حنيفه را به طور ويژه شريعت و كرامت بخشيد .
از كرامات ابو حنيفه يكى اين است كه خضر تا پنج سال هنگام صبح نزد