بديهى است سراغ كسانى بروند كه آنان را در برآوردن اهدافشان اميد دهد و يارى كند . [ 19 ]
شاه ولى دهلوى مىگويد : مذهبى در سراسر جهان رواج پيدا مىكرد كه پيروان و يارانش مشهور بودند ، و پست قضاوت و فتوى به آنان سپرده مىشد ، و تأليفاتشان شهرت مىيافت ، و تحقيقات آشكارى در اين زمينه صورت مىگرفته ؛ ولى هر مذهبى كه پيروانش سست و بىتلاش بودند ، و مقام قضاوت و فتوى را در اختيار نداشتند ، و مردم رغبتى به آن نشان نمىدادند ، پس از مدتى محو مىشد و از ميان مىرفت .
اين تعليل و تحليل از گسترش و رواج مذاهب ، مورد اتفاق تمامى دانشمندان و مورخان است ، تا آنجا كه بين مردم شهرت يافته است كه « ان الناس على دين ملوكهم » . در ضمن اين بحث اشارتى به اين حقيقت شده و به آن توجه داده شده است .
مذهب شافعى
اين مذهب منسوب است به امام محمد بن ادريس بن عباس بن عثمان بن شافع بن سائب بن عبيد بن عبد يزيد بن هاشم بن مطلب ( 150 - 198 ه . ) . گفتهاند كه شافع مولى ابو لهب بود ، و از عمر خواست تا او را مولى قريش گرداند ، اما او نپذيرفت ؛ پس از آن ، از عثمان خواست و او چنين كرد .
مذهب شافعى ابتدا در مصر رواج پيدا كرد و پيروان بسيار يافت و پس از آن در بغداد و اغلب نواحى خراسان گسترش يافت . بعد از سال 300 ه . بخشى از آراء شافعى در آفريقا و اسپانيا نفوذ كرد و در آن ديار قدرت يافت . در روزگار ايوبيان ، كه خود شافعى بودند ، اين مذهب قدرت و شهرت فراوان به دست آورد . حكمرانان ايوبى فعالانه به يارى مذهب شافعى پرداختند و براى تقويت آن مدارسى براى فقيهان شافعى ساخته و كار قضاوت را به آن فقيهان اختصاص دادند . در عهد فاطميان ، كه پيش از ايوبيان فرمانروايى داشتند ، مذهب غالب در مصر مذهب شيعى بود . اين مذهب در دانشگاه الأزهر و ديگر مراكز علمى تدريس مىشد ، اما صلاح الدين ايوبى تدريس مذهب شيعى را برانداخت و به تبليغ مذهب شافعى و حنفى و مالكى پرداخت ؛ براى آن سه مذهب مدارس بسيارى بنياد نهاد و مردم را تشويق كرد تا اموال و املاك زيادى را وقف آن مذاهب بكنند ، و از آنها پيروى نمايند ، و مذاهب