بسا در نظر معاصران و صاحبان علم و دانش آن روزگار ، مذاهب يادشده از مذاهب امامانى كه كاروان فقاهت تحت سيطرهء نامشان متوقف گرديد و استنباط احكام در محدودهء مذاهبشان ماند ، برترى داشت . اما عوامل گسترش و رونق آنها از همگامى با زمان ناتوان شد و لذا دوام نيافتند و از صفحه روزگار محو شدند ، و در نهايت در اهل سنت فقط چهار مذهب : مالكى ، حنفى ، شافعى و حنبلى ماند .
اما مذاهبى كه محو شدند بسيارند كه به مهمترينشان اشارتى مىكنيم :
1 - مذهب عمر بن عبد العزيز ( د 101 ه . )
2 - مذهب شعبى ( د 105 ه . )
3 - مذهب حسن بصرى ( د 110 ه . )
4 - مذهب اعمش ( د 148 ه . )
5 - مذهب اوزاعى ( د 157 ه . )
6 - مذهب سفيان ثورى ( د 161 ه . )
7 - مذهب ليث ( د 157 ه . )
8 - مذهب سفيان بن عيينه ( د 198 ه . )
9 - مذهب اسحاق ( د 238 ه . )
10 - مذهب ابو ثور ( د 240 ه . )
11 - مذهب داود ظاهرى ( د 270 ه . )
12 - مذهب محمد بن جرير طبرى ( د 310 ه . )
و مذهب عبد الله بن اباض [ 4 ] و ديگر مذاهب اسلامى در برخى از احكام شرعى با هم اتفاق نظر داشتند و در برخى جهات نيز دچار اختلاف بودند . بعضى اين مذاهب را نيز در شمار مذاهب يادشده ياد كردهاند : مذهب عايشه ، مذهب ابن عمر ، مذهب ابن مسعود ، و مذهب ابراهيم نخعى .
توضيح بيشتر را در ضمن بيان زندگى برخى از پيشوايان اين مذاهب خواهيم آورد .
سفيان ثورى
ابو عبد الله سفيان بن سعيد بن مسروق ثورى كوفى ، در سال 65 ه . ، متولد شد و در سال 161 ه . ، در حالى كه از بيم حكومت فرارى بود ، در بصره در گذشت . او يكى از پيشوايان فقاهت و اجتهاد بود ، و ابن قتيبه او را شيعى دانسته