ميان امت برگزيد و ابو بكر نيز عمر را جانشين خود قرار داد . اين دو تن مطابق احكام قرآن و نمونهء پيامبر خدا حكومت راندند ، و ستايش رب العالمين را كه چنين شد . اما پس از آن امت عثمان بن عفان را به جانشينى برگزيد ، و او پارهاى زمينها را به نام حمى ( فحمى الاحماء ) حريم و مصون از دستاندازى اعلام كرد . « 1 » خويشان خود را بر بهترين مقامات گماشت و اشخاص جوان و بىتجربه را به حكومت در ولايات برگزيد . شلاق و تازيانه را به كار گرفت ؛ اجزاى سازاى قرآن را جدا كرد ؛ مسلمانان پارسا را خوار و خفيف ساخت « 2 » ؛ و آنانى را كه ستم و بيداد را نكوهش مىكردند تازيانه مىزد ؛ حمايت خود را از كسى كه پيامبر كه درود خدا بر او باد تبعيدش كرده بود گسترش داد و « 3 » با كسانى كه در شمار نخستين
هامش
( 1 ) - اين اتهام و اتهامات ديگرى كه در اينجا بتفصيل آمده اتهامى نمونه و تكرارى منابعى است كه با امويان دشمنى و از علويان هوادارى مىكنند ؛ نگاه كنيد به تكذيب آن در كتاب قاضى ابو بكر بن عربى به نام العواصم من القواصم فى تحقيق مواقف الصحابه ، قاهره ، 1375 ق / 6 - 1955 م ، ص ص 61 ، 3 - 72 . در واقع حمى كه زمينى است كه آيش گذاشته مىشود و براى قبيله يا سركردهء آن نگه مىدارند تا احشام خود را در آنجا بچرانند از دورهء پيش از اسلام در عربستان وجود داشت . دفاع از حماى قبيله در برابر رقيبان از مضامين تكرارى شعر مفاخره است . پيامبر حماهايى خاص خود داشت و با افزايش احشام مسلمانان خواه آنهايى را كه در جنگها به غنيمت گرفتند خواه آنهايى كه صدقات بودند ، نياز مبرمى به زمين حماى بيشتر احساس گرديد . فرآيند گسترش اين زمينها در دورهء عمر آغاز گرديد ؛ حماى مشهور ذريه نزديك مدينه كه بكرى آن را پهناورترين حماها مىداند ، نخست به دست عمر سپس به دستور عثمان گسترش يافت ( معجم ما استعجم ، قاهره ، 71 - 1364 ق / 51 - 1945 م ، ج 3 ، ص ص 61 - 359 ) . اما بزرگترين بگومگوها در خلافت عثمان بر سر حماى الناقع بود كه تا مدينه به اندازهء دو شب سفر فاصله داشت ؛ مقايسه كنيد با بلاذرى ، انساب الاشراف ، ج 5 ، چاپ س . د . ف . گويتن ، اورشليم ، 1936 ، ص ص 9 - 38 ، و دربارهء موضوع حمى نگاه كنيد به :Le berceau de l'Islam . I le climat - les Be ? douins , Rome , 1914 , PP . 60 - 5 , 167 , and loekkegaard , Islamic taxation in the classic Period , PP . 20 FF .( 2 ) - اين اتهام ظاهرا مربوط مىشود به از ميان بردن نسخههاى قرآنى به فرمان عثمان در امصار ولايات و پراگندن نسخهء رسمى خود . گ . لوى دلاويدا ( دايرة المعارف اسلام ، چاپ يكم ، ذيل مقالهء « عثمان » مىگويد كه عثمان در اين كار انگيزهء سياسى نيز داشته كه از آنها يكى كاستن از قدرت قراء بوده است .
( 3 ) - مقصود يا حكم بن ابى العاص پدر مروان يكم ، خليفهء آيندهء اموى است يا عبد اللّه بن سعد بن ابى سرح ، -