آن بودند كه ولايتداران رسمى بتوانند به گردآورى منظم ماليات بپردازند .
گردآورى ماليات چندان كه بتوان چرخ دستگاه ادارى كرسى ولايت را در گردش نگهدارند بدشوارى امكانپذير مىگشت يا پرداخت مستمرى به سپاهيانى كه در پادگانهاى زرنگ و بست مستقر بودند به سختى انجام مىگرفت ؛ بارها پيش آمده بود كه طاهريان ناگزير گرديدند كه سپاه و كمكهاى مالى از نيشابور به سيستان بفرستد ( به صفحات آينده نگاه كنيد ) .
چندين جغرافيانويس عرب در سدههاى سوم و چهارم هجرى / نهم و دهم ميلادى ارقامى دربارهء بازدهء مالياتى سيستان در دورهء طاهريان و اواخر دورهء سامانى بدست مىدهند ، اما در نخستين دهههاى سدهء چهارم / دهم ميلادى بود كه خزانهء مركزى سامانى در بخارا توانست از ولايت نوگشودهء سيستان بىواسطه درآمدى بيرون كشد . اما اين ارقام تفاوتهايى با يكديگر دارند . « 1 » ابن خردادبه كه تأليف خود را در ربع سوم سدهء سوم هجرى / نهم ميلادى نوشته درآمدها و هزينههاى عبد اللّه بن طاهر ، ولايتدار خراسان در دو سال 212 ق / 7 - 826 م و 213 ق / 8 - 827 م را بدست مىدهد ؛ جمع كل سالانه براى خراسان 46844000 درهم ياد گرديده باضافهء شمارى اسب ، گوسفند ، غلامان ترك ، تختههاى پارچه و ظروف آهنى . از اين مبلغ كل 4947000 درهم سهم سيستان ، همراه با قراى مورق ( ؟ ) « 2 » ، الرخج ، زمينداور و زابلستان ( اين سه ناحيهء اخير در اينجا نواحى مرزى « ثغور » طخارستان خوانده مىشوند ) بوده است ، اما كابل يا
هامش
( 1 ) - اشپولر درIran in Fru ? h - islamischer Zeit، ص ص 470 ، 475 ، به بررسى اجمالى ارقام مربوط به خراسان و سيستان كه در منابع گوناگون دورههاى مختلف آمده پرداخته است .
( 2 ) - چون در دستنويسها اين نام به صورت ناقص نوشته شده ، از اين روى دخويه ، ويراستار كتاب تنها توانست حدس بزند كه مورق مربوط به روستاهايى است كه به نام مردى به اين نام خوانده شدهاند ، اما احتمال درستى اين سخن بسيار اندك است . شايد بايد اين كلمه را قراى مورقه بخوانيم ، كه بمعنى « روستاهايى است كه ماليات آن به صورت ورق ، يا سكهء نقره گردآورى شده است » ، اگر چند براى اين معنى نمىتوان شاهد ديگرى يافت .