نمىگذاشت ( به صفحات آينده نگاه كنيد ) .
گويا خراج اصلى كه در پيمان صلح سال 31 ق / 2 - 651 م ميان ربيع بن زياد و مرزبان زرنگ شرط گرديد دستكم براى سه سدهء آينده شالودهء تقويم مالياتى زرنگ باقى ماند . قدامة بن جعفر در كتاب الخراج ( نوشتهاند كى پس از 316 ق / 928 م ) درآمد سيستان را بنا بر پيمان صلح يك مليون درهم ياد مىكند . « 1 » بديهى است كه در اينجا مقصود تنها شهر زرنگ است ، زيرا ديگر نويسندگان اين دوره كه دربارهء جغرافيا و سازمان ادارى مىنوشتند ارقامى كه براى درآمد سراسر ولايت بدست مىدهند بسيار بيش از رقم يك مليون درهم است .
چنان كه پيش از اين اشاره رفته ، در واقع دربارهء بهرهء مالياتى سيستان در يك سده و نيم نخست استيلاى عرب آگاهى روشنى نداريم ، مگر همان خراج پايهاى كه در روزگار خلافت عثمان از زرنگ مىگرفتند . اقتصاد و كشاورزى ولايت شكوفا گرديد . يكى از چند ارقام مهمى كه در اين زمينه در دست داريم و به دورهء متأخرى نيز مربوط مىشود اين است كه در روزگار اصطخرى ( تأليف كتابش حدود 340 ق / 2 - 951 م ) تنها از يكى از بازارهاى زرنگ كه عمرو بن ليث صفارى بنياد كرده بود روزانه هزار دينار اجاره مىگرفتند . « 2 » تا پايان سدهء دوم هجرى / هشتم ميلادى ، سيستان خراج مرسوم خود را به خوبى مىپرداخت ، و مقدار فراوانى اضافه پرداخت داشت كه به خلفا و ولايتداران خراسان مىرسيد . همچنين جنگ با كفار در مرزهاى شرقى مىبايست جريانى از مال غارتى به سيستان سرازير كند كه عمدتا به صورت برده و احشام بود . مثلا در 179 ق / 795 م ابراهيم بن جبريل ، ولايتدار عباسى سيستان زير فرمان فضل بن يحيى برمكى به
هامش
( 1 ) - چاپ دخويه ، ليدن ، 1889 ، ص 242 .
( 2 ) - اصطخرى ، ص 241 ( ترجمهء فارسى ، به كوشش ايرج افشار ، تهران ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، 1347 ش ، ص 194 ) ؛ ابن حوقل ، چاپ دوم ، ج 2 ، ص 145 ، ترجمهء انگليسى ، ص 403 ( ترجمهء فارسى دكتر جعفر شعار ، تهران ، بنياد فرهنگ ايران ، 1345 ش ، ص 152 )