جغرافيانويسانى چون اصطخرى و ابن حوقل و مروج الذهب مسعودى آمده ، از جهت زمينههاى سالشمارى ، بايد از منبعى تبعيت كنند كه پيش از اثر سلامى نوشته شده بودند . اصطخرى در اثر جغرافيايى خود چنان به توصيف مفصل و جزء بجزء زرنگ مىپردازد كه گويى خود ( يا سلف وى بلخى ) به سيستان سفر كرده است . « 1 »
بارتولد تأسف مىخورد كه تاريخ مستقلى دربارهء دودمان صفارى در دست نيست ، اما اين شكاف را تاريخ سيستان كه البته وجود آن در 1909 بر بارتولد ناشناخته بود پر مىكند . « 2 » تقريبا يك سوم كتاب به تاريخ سيستان و امراى صفارى در طى كمابيش 140 سال ميان بقدرت رسيدن يعقوب و تصرف سيستان به دست غزنويان در سال 393 ق / 1003 م اختصاص دارد . گرايش نويسندهء ناشناختهء اين كتاب خنثىكنندهء سودمند نگرش دشمنانهء تقريبا همهء منابع ديگر است . اين منابع ديگر كه در محيطهاى اشرافى و سنى دودمانهايى چون سامانيان ، غزنويان و سلجوقيان كار مىكردند صفاريان را راهزنانى مىدانستند كه دراز دستيهاى آنان
هامش
( 1 ) - اصطخرى ، ص ص 41 - 239 ، 7 - 245 ( ترجمهء فارسى ، ص ص 201 - 192 ) ؛ ابن حوقل ، چاپ دوم ، ج 2 ، ص ص 15 - 414 ، 20 - 419 ، ترجمهء كراموس و ويت ، ج 2 ، ص ص 4 - 402 ، 8 - 407 ( ترجمهء فارسى ، ص ص 61 - 150 ) ؛ مروج الذهب ، ج 8 ، ص ص 56 - 41 ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص ص 603 - 599 ) ؛Barthold , « Zur Geschichte der Saffarid » , PP . 173 - 6 .مسعودى مىگويد كه دربارهء آغاز كار يعقوب ، در دورهء كودكى كه رويگرى مىكرد و پس از آن در كتاب بزرگ خود اخبار الزمان كه مروج الذهب تلخيص آن است سخن رانده است . متأسفانه كتاب اخير از سالهاى زندگى يعقوبى بسرعت مىگذرد و گزارش مفصلى در اين باره بدست نمىدهد .
( 2 ) - متن ناقص و غيرانتقادى تاريخ سيستان در جزوههاى نشريهاى هفتگى كه در سالهاى 1302 - 1299 ق / 5 - 1881 م در تهران منتشر مىشد چاپ شده است ، اما اين اثر تا سدهء بيستم ميلادى بر پژوهشگران شناخته نبود ؛ نگاه كنيد به :Scarcia , « An illusory Problem ; the text of the Tarikh - i Sistan » , EW , n . s . , XV , 3 - 4 , 1965 , PP . 277 - 8 .