وقوع رويدادها فاصلهء زيادى داشته ، آگاهيهايى كه دربارهء اوضاع سياسى و جغرافيايى مشرق بدست مىدهد خواه ناخواه ناقص و مخدوش است . از جملهء تاريخنگاران اين گروه يكى يعقوبى است ، اما هم بارتولد و هم پيش از او آگوست مولر گفتهاند كه اگر چند يعقوبى حدود 260 ق / 874 م از مشرق سرزمينهاى خلافت به مركز آن رفت ، با اينهمه اطلاعاتى كه از آنجا آورد بسيار اندك است ، اما اين اطلاعات اندك را در جاى ديگر نمىتوان بدست آورد ، مگر پارهاى جزئيات تازه دربارهء سفرهاى جنگى يعقوب به كرمان و فارس . « 1 » همين امر در مورد طبرى كه در گزارش كردن اين رويدادها به نقل ديدههاى خود مىپردازد نيز صادق است . « 2 » ابن خلكان مقالهء زندگينامهاى بلندى را كه در كار او استثنايى است به يعقوب اختصاص مىدهد و مطالب آن را از چندين منبع مختلف گرفته است . « 3 » ابو الحسين عبيد اللّه عضو خاندان طاهرى بود و بنابراين گويا دربارهء رويدادهاى مشرق كه براى خاندان او بسيار مصيبتبار بودهاند آگاهيهاى فراوان داشته است . از جمله منابع ابن خلكان نيز مهمترين همهء منابع غربى ، يعنى ابو عبد اللّه محمد بن ازهر اخبارى است كه وى نيز آگاهيهاى خود دربارهء خاستگاه صفاريان را از على بن محمد نامى گرفته كه به حدس بارتولد شاعر و تاريخنگار معروف على بن محمد ، معروف به ابن بسام بود . « 4 »
منابعى كه به گروه « شرقى » تعلق دارند بر خلاف فى المثل يعقوبى همروزگار اوايل دورهء صفارى نيستند ، اما در دورهء جانشينان صفاريان در خراسان ، يعنى سامانيان زندگى مىكردند . در نتيجه در بدست دادن تاريخ دقيق رويدادها دقت كمترى دارند ، اما در عوض به ذكر جزئياتى مىپردازند كه در جاى ديگر بدست
هامش
( 1 ) - يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص ص 605 ، 616 ( ترجمهء فارسى ، 526 ، 536 ) . گرايشهاى شيعى يعقوبى و لذت او از مبارزهاى كه با قدرت مسلط سنى مىشود ، او را وامىدارد تا از سرسختى و دليريهاى يعقوب در مقابله با خوارج با همدلى آشكار سخن بگويد .
( 2 ) .. Annales , III , PP . 1698 - 1706 .( 3 ) - ترجمهء دسلان ، ج 4 ، ص ص 35 - 301 .
( 4 ) - بارتولد ، همانجا ، ص ص 3 - 171 .