توقف كرد و در آنجا فرارى پيش از وى شيبان بن عبد العزيز و نيرويى از غوغاى زرنگ با او جنگيدند . به روايت تاريخ سيستان ، عبد اللّه بن معاويه توانست سركردهء خوارج را از پاى درآورد ، اما هنگامى كه پيروان شيبان خود را به زرنگ انداختند و دروازههاى شهر را بر خود فراز كردند ، نيروهاى عبد اللّه كه شمارشان اندك بود نتوانستند كارى از پيش برند و در نتيجه عبد اللّه زرنگ را گذاشته رهسپار فراه و هرات گرديد . « 1 »
سالشمارى و ترتيب رويدادها در تاريخ سيستان كه تنها منبعى است كه بتفصيل به اين رويدادهاى سيستان مىپردازد آشفته است . اين كتاب در گفتارى پيش از اين مىگويد كه ولايتدار سيستان ، حرب بن قطن سمت ولايتدارى را نه به جهت ناتوانى در رودررويى با تعصب ميان اعراب بكر و تميم ، بلكه بواسطهء اكراهش در جنگ با عبد اللّه بن معاويه به هنگام پيدا شدن عبد اللّه در سيستان از
هامش
S . Moscati , « Studi su Abu Muslim . II Propaganda e politica religiosa di Abu Muslim » , RAL , S . q . IV , 1949 , PP . 484 - 5 .( 1 ) - تاريخ سيستان ، ص 133 . در منابع عربى از سرنوشت شيبان به گونهاى ديگر سخن مىرود . طبرى ، ج 2 ، ص ص 9 - 1943 ( ترجمهء فارسى ، ج 10 ، ص ص 23 - 4507 ) ، مقايسه كنيد با ابن اثير ، ج 5 ، ص ص 70 - 268 ، سه گزارش بدست مىدهد : نخست از ابو هاشم مخلد بن محمد كه مىگويد شيبان از فارس به بحرين رفت و در آنجا كشته شد ؛ دوم از ابو مخنف كه مىگويد شيبان در جيرفت از شهرهاى كرمان از عامر بن ضباره شكسته شد و به سيستان گريخت و در سال 130 ق / 8 - 747 م در اين ولايت كشته شد ؛ و سومى از ابو عبيده كه مىگويد شيبان از فارس به عمان رفت و در آنجا به دست امير محلى جلندى بن مسعود ازدى به هلاكت رسيد . درستى گزارش اخير از آنجا مسلم مىنمايد كه در طبرى ، ج 3 ، ص ص 9 - 78 ، ذيل سال 134 ق / 2 - 751 م ( ترجمهء فارسى ، ج 11 ، ص 4 - 4671 ) گزارش مفصلى دربارهء رفتن شيبان به عمان و قتل او به دست جلندى خارجى از فرقهء اباضيه كه دشمن خارجيان فرقهء صفريه بود بدست مىدهد . از اين ماجرا باختصار در تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 405 ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص 314 ) و بتفصيل در كتاب العيون و الحدائق ، ص 163 سخن رفته است . به گفتهء ولهاوزن در پادشاهى عرب و فروپاشى آن ، ترجمهء انگليسى ، ص 395 ، زيرنويس 1 ، ذكر ابو مخنف از قتل شيبان در سيستان با مرگ يكى ديگر از سركردگان خارجى كه همان نام را داشته درآميخته است . شيبان دومى شيبانى بن سلمه بود كه در خراسان فعاليت داشت و در 130 ق / 8 - 748 م در سرخس كشته شد نه سيستان .