مرگ خود ابن اشعث كه منابع همگى بر سر آن اتفاق دارند در سال 85 ق / 704 م روى داده است . هنگامى كه وى هرات را ترك گفت ، مردان اندك او كه شمارشان به 500 تن مىرسيد حاضر نشدند وى را همراهى كنند و بدرستى بيم آن داشتند كه زنبيل زير فشار حجاج ناگزير شود آنان را به او تسليم كند . آنان در بازگشت به سيستان از عمارة بن تميم كه زينهارشان داده بود شكسته شدند . به روايت تاريخ سيستان ابن اشعث اكنون با زنبيل در سيستان بود . به گفتهء ابو مخنف حجاج نامهء تهديدآميزى به زنبيل نوشت و سرانجام عربى كه در دربار زنبيل بسر مىبرد باب گفتوگو را براى بستن پيمانى با حجاج باز كرد . حجاج پيشنهاد كرد كه اگر زنبيل ابن اشعث را به دو تسليم كند وى را تا هفت سال از پرداخت خراج معاف كند . در واقع زنبيل تنها سر بريدهء ابن اشعث را براى حجاج فرستاد ؛ برخى گزارشها مىگويند كه ابن اشعث خود را از بام فرو افكند و بكشت . گزارش ابو عبيده تأكيد دارد كه حجاج حاضر بود براى بدست آوردن ابن اشعث هربهايى بپردازد ، چنان كه يكى از ياران ابن اشعث به نام عبيدة بن سبيع مقدمات صلح با حجاج را فراهم ساخت . در اين پيمان شرط گرديد كه مسلمانان تا ده سال به قلمرو زنبيل نتازند ، و پس از پايان اين مدت وى سالانه 900000 درهم خراج دهد . قرار شد ابن اشعث را با تنى چند از افراد خانواده و همراهانش به نمايندهء حجاج عمارة بن تميم تسليم كنند ، اما پيش از اينكه اين كار انجام گيرد ابن اشعث خود را كشت . « 1 »
هامش
- ولهاوزن ، همانجا ، ص ص 4 - 239 . از جمله كسانىكه حجاج و عبد الملك از گناهشان درگذشتند يكى نيز عبد اللّه بن اميه بوده است ( بلاذرى ، انساب الاشراف ، جb4 ، ص 153 ) .
( 1 ) - بلاذرى ، فتوح البلدان ، ص ص 400 - 399 ، ترجمهء انگليسى ، ج 2 ، ص ص 70 - 669 ( ترجمهء فارسى ، 278 ) ؛ دينورى ، اخبار الطوال ، ج 1 ، ص 325 ( ترجمهء فارسى ، ص 340 ) ؛ يعقوبى ، تاريخ ، ج 2 ، ص ص 4 - 333 ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص 231 ) ؛ طبرى ، ج 2 ، ص ص 5 - 1132 ( ترجمهء فارسى ، ج 9 ، ص ص 64 - 3760 ) ؛ گرديزى ، چاپ نفيسى ، ص 82 ( چاپ عبد الحى حبيبى ، ص 110 ) ؛ ابن اثير ، ج 4 ، ص ص 400 - 399 ؛ -