امر شيعهء دوازده امامى بودند و تا آخر نيز به عقيدهء خود وفادار ماندند ، و حتى توانستند به عنوان حاكم مطلق ، در سرزمين خلافت ( 945 تا 1055 ميلادى برابر 333 تا 447 هجرى ) مقاومت و مخالفت سنّيان را در مقابل تبليغات شيعيان سخت محدود نموده ، در بين النهرين و به طور قطع نيز در ايران ، اعياد و سوگوارىهاى شيعيان مثل عاشورا و عيد غدير « 1 » ( روز منصوب شدن على ( ع ) به خلافت ) را به نام روز عزا و عيد عمومى رايج سازند « 2 » . اين امور و هم اين امر كه قاضىالقضات دربار آل بويه ، كه سخت به مذهب شيعه پابند بودند « 3 » ، يكى از نقباى شيعى بود « 4 » ، در خودآگاهى و امنيت يافتن شيعيان تأثير بسيارى داشته است ، زيرا تا آن زمان شيعيان در موارد ضرورى و خطر از اقرار به عقيدهء خود و ابراز آن « تقيّه » « 5 » مىكردند ، همانطورى كه مانويان نيز در مورد انجام اعمال مذهبى خود در محيط مسيحيان ، انجام مىدادند و گاهگاهى هم زردشتيان در مقابل مسلمانان رفتار مىكردند « 6 » ( شايد هم امر به « تقيّه » در بين شيعيان از اين دو منشأ نامبرده گرفته شده باشد ؟ ) . در عين حال هميشه شيعيان معتقد و راسخى وجود داشتهاند كه ايمان خود را با انتخاب لقبى « 7 » شيعى براى خويش و يا با
هامش
( 1 ) - دربارهء عقيدهء شيعيان در اين زمينه رجوع كنيد به :Frants buhl in der E . I . , II 42 .( 2 ) - سال 963 / 964 ميلادى برابر با 352 / 353 هجرى و سال 968 ميلادى برابر 357 / 358 هجرى : ابن الاثير ، ج 7 ، ص 19 ؛ - ج 8 ، ص 184 ، 200 ، 211 و 215 ؛ - هلال ( فهرست :
98 و 101 ) ، ص 370 ؛ - و نيز مراجعه كنيد به :
كتاب اخير دربارهء نمايشهاى ايرانى و پيدايش و تكامل آنها صحبت مىكند .
( 3 ) - رجوع شود به :Mez 193( 4 ) - ابن الاثير ، ج 9 ، ص 147 ( سال 1029 ميلادى برابر با 420 هجرى ) ؛ - و نيز :Krymskyj I 131( 5 ) - رجوع كنيد بهGoldziher , Takijja ; Rudolf Strothmann in der E I , IV 680 f .( 6 ) - رجوع كنيد به :Tor Andrae : Mohammed , Gottingen 1932 , S . 86 .( 7 ) - رجوع شود به :Wiet 130