مىخواست خود را سنّى معتقدى نشان بدهد از اين ابا نداشت كه عيد اضحى را با برقرارى مجلس شراب جشن بگيرد « 1 » . به طور كلى تركان اندكى پس از گرويدن خود به اسلام مثل غالب ايرانيان در اين مانعى نمىديدند كه در صورت اقتضاى موقعيت در ضمن اقدامات جنگى مساجد را نيز غارت نموده « 2 » مسلمانان را در اماكن مقدس كشته و مزاحمت علماى دين « 3 » را فراهم آورند ، و يا به نظير اين اعمال دست بزنند . با وجود اين ، سلجوقيان در سال 1037 / 1038 ميلادى ( برابر با 429 هجرى ) صريحا غارت مسلمانان را با تذكر اين مطلب كه اكنون ماه رمضان در پيش است ، غدغن نمودند « 4 » .
وقوع اين نوع حوادث تنها منحصر به سرزمين ايران و ايرانيان نيست بلكه نظير آن را نيز مىتوان در قسمتهاى ديگر دنياى اسلامى مشاهده كرد .
ولى چيزى كه منحصر به ايران بوده ، اين است كه عقايد اسلامى در اينجا مسير ديگرى را پيمود تا در مغرب عالم اسلامى : يعنى اگرچه در اينجا نيز پيروان سنّت و اخبار بر ضد معتزله جنبشى برپا نمودند و اگرچه همزمان با شيخ ابو الحسن اشعرى ( 873 / 874 تا 935 « 5 » ميلادى برابر با 260 تا 323 / 324 هجرى ) كه در سرزمينهاى عربى زبان تأثير و افكارش به تمام آن نواحى سرايت نموده بود ، در سمرقند يعنى در شرق عالم اسلامى نيز ماتريدى ( وفات سال 944 ميلادى
هامش
( 1 ) - بيهقى ( تاريخ بيهقى ) ، ص 561 .
( 2 ) - مثلا در سال 1003 ميلادى برابر با 393 / 394 سپاهيان محمود غزنوى در سيستان : تاريخ سيستان ، ص 357 ؛ - در سال 1037 / 1038 ميلادى برابر با 429 هجرى ( غز در مراغه ) : ابن الاثير ، ج 9 ، ص 132 .
( 3 ) - ابن اسفنديار ( تاريخ طبرستان ) ، ص 212 ( حدود سال 927 ميلادى برابر با 314 / 315 هجرى در آمل ) ؛ - راوندى ( راحة الصدور ) ، ص 180 ( هنوز در سال 1154 ميلادى برابر با 548 / 549 هجرى در مورد غزها ) .
( 4 ) - ابن الاثير ، ج 9 ، ص 158 .
( 5 ) - شهرستانى ( فهرست : 250 ) ، ج 1 ، صفحات 119 تا 137 ( برابر با شهرستانى ، فهرست : 251 ، ج 1 ، صفحات 98 تا 113 ) . - و نيز رجوع كنيد به :Muhammad Iqbal : The development of Metaphysics in Persia , a contribution to the history of Muslim Philosophy , London 1908 .