ازمنهء اول براى دفع خطرهاى سياسى نماز به جاى مىآوردند « 1 » و همچنين اطلاع رسيده كه مردم به علت « شكستهدلى » و يأس و دلسردى از جريانات سياسى از حضور به نماز خوددارى نمودهاند ( 1003 - در سيستان ) « 2 » .
با تمام اين احوال يعنى با وجود اينكه در امور سياسى رعايت دستورات دينى كمتر مىشد ، باز به زودى دو مورد نشان مىدهد كه بسيارى از خراسانيان تحولات سالهاى 747 / 750 ميلادى ( برابر 139 / 133 هجرى ) را واقعا امر مذهبى تلقى كرده و آن را مثلا فقط يك واقعهء سياسى « 3 » يا اجتماعى به حساب نياوردهاند :
مورد اول در مقرّ خلافت جديد در بين النهرين اتفاق افتاد : بدين ترتيب كه به زودى در بين انبوه پيروان سيادت جديد و در درجهء اول در بين كسانى كه از خراسان بدين ناحيه آمده بودند يعنى بيشتر در بين ايرانيان يك جنبش مذهبى تازهاى به وجود آمد كه خاندان خلافت و قبل از همه خليفه رئيس آن سلسله را تا به سرحد پرستش و تقديس احترام مىكردند . بديهى است كه اين واقعه امر تازهاى نبود ، بلكه قبلا در پيرو واقعهء كربلا سال 680 ميلادى ( برابر با سال 60 هجرى ) و شهادت نوهء پيغمبر امام حسين عليه السلام نيز گروهى يزيد اول را ( 680 - 683 ميلادى برابر با 60 تا 64 هجرى ) در درجهء ما فوق مقام انسانى قرار داده بدين وسيله مىخواستند در مقابل عقيدهء شيعه وزنهاى ايجاد كنند . اين گروه بعدا به صورت فرقهء يزيديهء كردان شمال عراق - با آراى الحادى و عقيده به اينكه تمام اشياء داراى روح حيوانى
هامش
( 1 ) - ابن مسكويه ( تجارب الامم ) ، ج 1 ، ص 162 ( سال 927 ميلادى برابر 314 / 315 ه در قزوين ) ؛ - ابن الاثير ج 4 ، ص 202 ( سال 706 ميلادى برابر 87 هجرى ) ؛ مرجع سابق ج 9 ، ص 66 ( محمود غزنوى سال 1006 / 1007 ميلادى برابر 397 هجرى ) .
( 2 ) - تاريخ سيستان ، ص 357 .
( 3 ) - عقيدهءWietمبنى بر اينكه حوادث سال 747 / 749 ميلادى ( برابر 129 / 132 هجرى ) براى ايرانيان بهمنزلهء تجديد جنگ بر ضد بيزانس تلقى مىشده ، به نظر من دور از واقع است .