در پايتخت خود ، كاث ( كه امروز دهكدهء شيخ عباس ولى ، واقع در شمال شرقى خيوه در آن سوى جيحون است ) كشته شد و پسرش اسكچموك به جاى او نشست .
ولى يك والى عرب نيز در جنب وى به حكومت گرگانج ( كه امروز « كهنه ارگنج » واقع در ابتداى مصب جيحون مىباشد ) انتصاب يافت . اين واقعه آن ناحيه را به دو حكومت نيمه مستقل ( كه بخش عربى آن در ناحيهء مغرب واقع شده بود ، تقسيم كرد ، تا اينكه در سال 995 ميلادى ( برابر 344 هجرى ) خوارزمشاهان ، اميرنشين عرب را دوباره « 1 » به تصرف درآوردند ولى در عين حال حكمران ناحيهء آزاد ملزم بود كه به عربها خراج بپردازد و ده هزار مرد جنگى به عنوان قشون كمكى در اختيار آنان بگذارد « 2 » .
مسلمانان توانستند با كمك ايشان به سهولت ( در سال 711 / 712 يا 712 / 713 ميلادى برابر با 93 يا 94 هجرى ) بر سمرقند مسلط گردند ، و بدين ترتيب تمام قسمت ميانه و سفلاى نواحى جيحون عملا در دست عربها افتاد كه با موافقت اهالى تبّت ( دشمن چين ) ، در اين اوقات ، به قسمت ميانهء مسير جيحون نزديك شدند و توانستند ( در سال 712 / 713 ميلادى برابر با 94 هجرى ) چاچ ( شاش تاشكند امروزى ) واقع در كرانهء آن سوى اين رودخانه را تصرف كنند و بدين وسيله دم آستانه سرزمين فرغانه « 3 » يعنى سرزمينى كه در نتيجهء هنر آبيارى ساكنانش ، سراسر به باغهاى زيبا و كشتزارهاى حاصلخيز مبدل شده بود ،
هامش
( 1 ) -Barthold , Aral 20 ; Sachau , Hor . 480 Ubers . S . 482 ( nach Ber ) ; Ahmed zeki Velidi Togan in der E I , turk . V 242 f .توضيحات و تفصيلات اساسى در اين باره در :Tolstov , Civ . 223 - 271( با كارتهاى زياد و نقشههاى بسيار مفيد ) .
( 2 ) - بلاذرى ، ص 421 ؛ - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 343 به بعد ؛ - طبرى رديف 2 ، صفحات 1236 تا 1253 ؛ - ابن الاثير ، ج 4 ، صفحات 217 - 219 ؛ - سمعانى ( كتاب الانساب چاپ عكسى از روى خطى ) ( ص 209 ظهر ) ؛ ( بنا به ابن الاعثم )Kurat , Kut . 396( 3 ) - بلاذرى ، ص 422 ؛ - تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 334 ؛ - تاريخ طبرى ، رديف 2 ، ص 1256 به بعد ؛ - دينورى ، ص 330 به بعد ؛ -Vloten , Rech . 5