در دنيا و رغبت در آخرت * ( وَتَواصَوْا ) * و وصيت نمودهاند همدگر را * ( بِالصَّبْرِ ) * بصبر بر تحمل مشاق طاعت يا از معصيت يا بشكيبايى بر بليت و مصيبت ، اين از عطف خاص است بر عام به جهت مبالغه مگر آنكه عمل مخصوص باشد به چيزى كه مقصور بود بر كمال صاحب خود و شامل اكمال غير نبود ، و ذكر سبب ربح دون خسران به جهت اكتفاء است ببيان مقصود و اشهار به آنكه ما عداى اين مؤدى بخسران و نقص حظ است يا به جهت تكرم و تفضل حقتعالى است چه ابهام در جانب خسر كرم و فضل است از او سبحانه و نزد بعضى مراد از انسان ابو جهل است يا وليد بن مغيره يا ابو الاشدين كه مىگفتند محمّد و اصحاب او زيان كردند كه دين پدران خود را گذاشتند و از عبادت بتان دست باز داشتند حق سبحانه فرمود كه زيانكار آن كس است كه بت پرستد و متابعت شيطان كند نه آنكه ايمان آورد و بر اعمال خير و افعال شايسته اقدام نمايد چه او رابح و قابض است بسعادت دنيا و آخرت و مقرب درگاه حضرت عزت ، و گفتهاند كه معني آيه آنست كه آدمي در زيانكاريست كه هر مدت كه بر او مىگذرد عمرش ناقص مىشود و ضعف او ميافزايد تا پير مىشود و عملش ضايع مىگردد مگر مؤمنان كه چون پير شوند و قوتشان ساقط گردد همان عمل كه در جواني كرده باشند در نامهء اعمال ايشان مىنويسند ، ابى بن كعب فرموده كه من تفسير اين سوره را از حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم پرسيدم فرمود و العصر سوگند است به آخر روز به آنكه ابو جهل در خسارتست مگر مؤمنان كه عمل صالح كردهاند يعنى اهل البيت كه على بن ابى طالب است و آل اطهار او عليهم السّلام و متابعان ايشان كقوله تعالى إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّه وَرَسُولُه وَالَّذِينَ آمَنُوا * ( وَتَواصَوْا بِالْحَقِّ ) * يعنى بولاية على بن ابى طالب كه الحق مع على و على مع الحق * ( وَتَواصَوْا بِالصَّبْرِ ) * يعنى بصبر بر اذيتى كه از اعداى آل محمّد بر ايشان رسيد ، و بدانكه در اين سوره اعظم دلالت است بر اعجاز قرآن چه با وجود قلت حروف دلالت مىكند بر جميع آنچه محتاجند آدميان به آن از علم و عمل ، در وجوب تواصى به حق و صبر اشارتست بامر معروف و نهى از منكر پس اينسوره داعى است بر توحيد حقتعالى و تصديق بنبوت انبياء و ولايت و امامت اوصياء و اداى جميع واجبات و مندوبات و اجتناب از همهء مقبحات و من جميع الوجوه توجه نمودن بطاعت قاضى الحاجات .
سورة الهمزه
مكيست و نه آيت است باجماع .
ابى بن كعب از حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم روايت كرده كه هر كه اين سوره را بخواند حقتعالى