( 7 ) - * ( الَّتِي ) * آن آتشى كه * ( تَطَّلِعُ عَلَى الأَفْئِدَةِ ) * برآيد و غالب شود بر دلهاى يعنى از همهء اعضاء و اطراف در گذرد و بميان دل در آيد و همه ظاهر و باطن آن را فرو گيرد ، تخصيص افئدة كافر بذكر به جهت آن است كه دل او محل عقايد زايغه و ناشايسته و منشأ اعمال قبيحه و اخلاق نابايسته است و ديگر آنكه دل الطف اعضاء است و تألم او بأدنى اذيتى اشد و اصعب مىباشد پس تألم او باستيلاى نار جهنم بر او در غايت مرتبه باشد كه فوق آن متصور نباشد ، و بعضى گفتهاند كه معني آنست كه آتش اول در باطن مشتعل شود و از آنجا سرايت به ظاهر كند بخلاف آتش دنيا .
( 8 ) - * ( إِنَّها ) * بدرستى كه آن آتش * ( عَلَيْهِمْ مُؤْصَدَةٌ ) * بر كافران فرو بسته شده است ( 1 ) و اين ماخوذ است از أصدت الباب إذا اطبقته يعنى هم چنان كه در را بر چيزى فرو بندند آتش بر كفار فرو بسته شود .
( 9 ) - * ( فِي عَمَدٍ مُمَدَّدَةٍ ) * ستونهايى كشيده شده يعنى هم چنان كه ستونها را بر درها كشند و آنها را به آن ستونها محكم ميگردانند همچنين آتش را بر كفار فرو بندند و آن را بر ايشان مضبوط و مستحكم گردانند اين تأكيد يأس ايشان است از خروج و يقين ايشان بحبس ابدى و عذاب دائمى يا آنكه كفار را ميان ستونها و ديوارهاى كشيده كه از آتش باشد جاى دهند و درهاى آن مكان را بر ايشان فرو بندند و * ( عَمَدٍ ) * بضمتين جمع عمود است چون قدم و قدوم و زبر و زبور و بفتحتين هم چنان كه قرائت بكر است جمع عميد چون افق و افيق و ادم و اديم ، مقاتل گفته كه درهاى آتشين را بر كفار فرو بندند و آن را بميخهاى آهنين كه از آتش ساخته باشند مسدود و محكم
هامش
( 1 ) بعضى از قراء عمد بضمتين خواندهاند و برخى بفتحتين و بر هر تقدير جمع عمود بمعنى ستونست و جملهء فى عمد حال است از براى ضمير مجرور در عليهم يعنى آتش بر اينان فرو بسته شده حالكونهم موثقين فى عمد ممددة و محتمل است صفت باشد از براى آتش مانند مؤصدة اى كائنة فى عمد ممددة بأن تؤصد عليهم الأبواب و تمد على الأبواب العمد المطولة استيثاقا فى استيثاق لا يدخلها روح و لا راحة .