2 - * ( إِنَّا أَنْزَلْنا ) * بدرستى كه ما فرو فرستاديم * ( إِلَيْكَ الْكِتابَ ) * بسوى تو اين كتاب را كه قرآن است * ( بِالْحَقِّ ) * براستى و درستى نه بباطل و كجى يا بسبب اثبات حق و اظهار احكام معبود مطلق * ( فَاعْبُدِ اللَّه ) * پس پرستش كن خداى را * ( مُخْلِصاً ) * در حالتى كه پاكيزه كننده باشى براى وى * ( لَه الدِّينَ ) * پرستش را ، ظاهر خطاب متوجه به حضرت است و از روى حقيقت مراد امتند يعنى اى امت مرحومه طاعت خود را از شرك و رياء پاك و پاكيزه داريد :
3 - * ( أَلا لِلَّه ) * بدانيد كه مر خداى راست * ( الدِّينُ الْخالِصُ ) * پرستيدن پاك از شرك يعني سزاوار آنست كه طاعت او خالص باشد از شوب رياء و لوث شركت زيرا كه متفرد است در الوهيت و يكتا در رتبهء ربوبيت ، قتاده گفته كه دين خالص كلمه توحيد است و گفتهاند كه مراد اعتقاد امور واجبه است از توحيد و عدل و نبوت و امامت و معاد و عمل بموجب شريعت و تبرّى از هر دينى كه غير از اين است پس در تهديد اهل شرك درآمده ميفرمايد كه :
* ( وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا ) * و آنان كه فرا گرفتند * ( مِنْ دُونِه ) * بجز از خداى به حق * ( أَوْلِياءَ ) * دوستان يعنى خدايانى كه دوستى ايشان به آنها از حيثيت زعم معبوديت است در حق ايشان از ملائكه و عيسى و اصنام و شمس و نجوم و شجر و حجر و غير آن و ميگويند به اعتقاد باطل * ( ما نَعْبُدُهُمْ ) * نميپرستيم ايشان را * ( إِلَّا لِيُقَرِّبُونا ) * مگر براى آنكه نزديك گردانند ما را * ( إِلَى اللَّه ) * بسوى رحمت خدا * ( زُلْفى ) * نزديك گردانيدنى يعنى پرستيدن ما ايشان را به جهت آنست كه تا شفاعت ما بكنند و بسبب ان شفاعت مقرب درگاه الهى شويم * ( إِنَّ اللَّه يَحْكُمُ ) * ميتواند بود كه اينخبر * ( الَّذِينَ ) * باشد نه « يقولون » كه مقدر است در * ( ما نَعْبُدُهُمْ ) * و بنا بر اين « يقولون » با حرف عطف محذوف باشد و معنى آنكه آن كسانى كه عبادت غير خدا ميكنند و قائل قول مذكور اند بدرستى كه خداى تعالى حكم كند به حق * ( بَيْنَهُمْ ) * ميان اين مشركان بد اعتقاد در روز معاد * ( فِي ما هُمْ فِيه ) * در آن چيزى كه ايشان در آن * ( يَخْتَلِفُونَ ) * اختلاف ميكنند و ظاهر سازد بطلان همه را يعنى مدعاى هر يك از اين مشركان آنست كه معبود او حق است و غير آن باطل مثلا يهود و نصارى ميگويند كه عزير و عيسى معبود بحقاند و غير او باطل ، و بنى مليح قايلند به اينكه ملايكه معبود بحقند نه غير ايشان ، و همچنين هر يك از آفتاب پرست و ستاره پرست و گوساله پرست در حق يكديگر چنين ميگويند حق سبحانه حكم كند ميان ايشان در روز موعود و به آن نمايد بطلان هر يك از معبودان ايشان را و همه مشركان را به راه دوزخ امر نمايد .
* ( إِنَّ اللَّه ) * بدرستى كه خداى تعالى * ( لا يَهْدِي ) * راه ننمايد بطريق اهل بهشت يا آنكه حكم نكند باهتداء يا لطف نكند به جهت اصرار و تصميم كفر با وجود تمكين و قدرت عقل و نصب
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 74
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٧٤