ميآفريند و بعد از آن گوشت را بر او ميپوشاند پس تسويه آن مىكند ، و ابن زيد بر آنست كه اين ترتيب خلق در ظهر آدم بوده و باى حال به ترتيب و تدريج تسويه آن نموده * ( فِي ظُلُماتٍ ثَلاثٍ ) * در سه تاريكى كه آن ظلمت مشيت و ظلمت رحم و ظلمت بطن است و اين قول مرويست از امام محمّد باقر عليه السّلام و بعضى گفتهاند كه مراد ظلمت صلب است و رحم و بطن * ( ذلِكُمُ ) * آنكه خلق اين اشياء كرده و مىكند * ( اللَّه رَبُّكُمْ ) * خدائيست كه آفريدگار و پروردگار شما است * ( لَه الْمُلْكُ ) * مر او راست پادشاهى مطلق بر جميع مخلوقات كه فنا و زوال به او متسرى نشود * ( لا إِله إِلَّا هُوَ ) * نيست معبودى به حق الا او * ( فَأَنَّى تُصْرَفُونَ ) * پس كجا برگردانيده ميشويد از راه حق كه توحيد است و ميل مينمائيد باشراك با وجود اين دلايل ساطعه و حجج لامعه :
7 - * ( إِنْ تَكْفُرُوا ) * اگر كافر شويد اى اهل مكه يا كفران نعمت او بكنيد و بشكر آن قيام ننمائيد * ( فَإِنَّ اللَّه غَنِيٌّ ) * پس بدرستى كه خداى تعالى بىنياز است * ( عَنْكُمْ ) * از ايمان يا شكر گزارى شما پس كفر و كفران شما ضررى به او نميرساند بلكه عاقبت جزاى آن بشما راجع خواهد شد * ( وَلا يَرْضى ) * و نمىپسندد * ( لِعِبادِه الْكُفْرَ ) * مر بندگان خود را كفر و كفران را و امر به آن نمىنمايد زيرا كه آن منشأ ضرر مىشود و او سبحانه به جهت رحمت واسعه خود و استقباح مضرت اراده ضرر عباد نميكند اين آيه اوضح ادله است بر آنكه او سبحانه مريد كفر عباد نيست زيرا كه مريد كفر فرع رضاى آنست و آيه دالست بر عدم رضا پس مريد كفر نباشد * ( وَإِنْ تَشْكُرُوا ) * و اگر سپاس دارى كنيد بر نعمت ايمان و غير آن * ( يَرْضَه لَكُمْ ) * به پسندد آن را از براى شما نه از براى خود زيرا كه شكرگزارى سبب مزيد نعمت دنيوى و موجب زيادتى درجهء اخرويه است پس مآل شكر بشما راجع خواهد شد نه به او چه حق سبحانه غنى مطلق است پس اينكه مريد طاعت است براى صلاح بندگانست و اينكه كاره معصيت است به جهت رفع مضرت از نفس ايشان * ( وَلا تَزِرُ ) * و برندارد * ( وازِرَةٌ ) * نفسى كه بردارندهء بار گران خود است * ( وِزْرَ أُخْرى ) * بار گران نفس ديگر را يعنى حق سبحانه بگناه زيد عمر را مؤاخذه ننمايد چه آن عدول است از عدالت پس هر كس بردارندهء وزر خود است و مؤاخذ بگناه خود * ( ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ ) * پس بسوى پروردگار شما است * ( مَرْجِعُكُمْ ) * جاى بازگشت شما يعنى مرجع فعل نيك و بد شما بسوى او است * ( فَيُنَبِّئُكُمْ ) * پس خبر خواهد داد شما را * ( بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) * به آنچه بوديد كه در دنيا عمل مىكرديد و بر وفق آن مجازات خواهد داد و هيچ چيز از او پوشيده و پنهان نخواهد شد زيرا كه :
* ( إِنَّه عَلِيمٌ ) * بدرستى كه او دانا است * ( بِذاتِ الصُّدُورِ ) * به آنچه در سينه ها است
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 77
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٧٧