ميشد و بواسطهء آن در ايشان نظر نميكرديم بعد از آن حق سبحانه به جهت تحقق وقوع اين حكايت تأكيد آن كرده ميفرمايد كه :
64 - * ( إِنَّ ذلِكَ ) * بدرستى كه آنچه محكى شد از احوال دوزخيان و اقوال ايشان * ( لَحَقٌّ ) * هر آينه راست است و درست و محقق الوقوع و آن * ( تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ ) * جدال و نزاع كردن اهل دوزخ است با يكديگر و ماجراى ايشان و اين بدل * ( لَحَقٌّ ) * است يا خبر مبتداى محذوف يا خبر بعد از خبر و چون لا مَرْحَباً بِهِمْ كه قول رؤسا است و بَلْ أَنْتُمْ لا مَرْحَباً بِكُمْ كه گفتار اتباع است از باب خصومت است پس جميع تقاول ايشان را تخاصم گفته به جهت اشتمال آن بر خصومت و اين از قبيل تسميهء كل است باسم جزء پس خطاب مىكند به حضرت رسالت پناه صلى اللَّه عليه و آله و سلم و مىگويد كه :
65 - * ( قُلْ ) * بگو اى محمّد مشركان را * ( إِنَّما أَنَا ) * جز اين نيست كه من شما را * ( مُنْذِرٌ ) * بيمكنندهام از معاصى و ترساننده از عقاب الهى * ( وَما مِنْ إِله ) * و نيست هيچ خدايى كه سزاوار پرستش باشد * ( إِلَّا اللَّه ) * مگر خداى به حق * ( الْواحِدُ ) * كه يگانه است در ذات و منفرد در صفات چه شركت قبول نكند و كثرت در وحدت او راه نيابد * ( الْقَهَّارُ ) * قهر كننده هر شيء بقدرت واسعه و شكننده آمال متكبران و جبابره پس هيچ كس قادر نيست بر خلاصى از عذاب هر گاه كه ارادهء او تعلق گيرد بعقاب .
66 - * ( رَبُّ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * آفريدگار آسمانها و زمين است * ( وَما بَيْنَهُمَا ) * و آنچه ميان آنها است از جن و انس و ساير حيوانات و نباتات يعنى ملكيت و ربوبيت همه عالم از آن اوست * ( الْعَزِيزُ ) * غالب بر عذاب كافران كه هرگز مغلوب نشود در آن * ( الْغَفَّارُ ) * آمرزنده گناه هر كه ملتجى شود به او از عصات اهل ايمان ، ذكر اين اوصاف به جهت تقرير توحيد است و وعده و وعيد موحدان و مشركان و تقديم وعيد بر وعد به جهت رعايت سوق كلام و مقتضى حالست كه آن ذكر انذار است در اول كلام ، آن گه گفت :
67 - * ( قُلْ ) * بگو اى محمّد امت خود را * ( هُوَ ) * آنچه مذكور شد از بيان عقوبت روز قيامت و احوال نشئهء آخرت * ( نَبَأٌ عَظِيمٌ ) * خبرى بزرگ است و امرى خطير .
68 - * ( أَنْتُمْ ) * شما از غايت فرط غفلت و جهالت * ( عَنْه مُعْرِضُونَ ) * از آن رو گردانيد و به آن تكذيب كنندگان ، و ابن عباس و قتاده و مجاهد و سدى بر آنند كه ضمير راجع بقرآنست كنايه غير مذكور يعنى قرآن خبرى عظيم و كلامى بزرگ است زيرا كه معجز پيغمبر است و متضمن اخبار انبياى سابق و شما از تدبر كردن در آن و عمل نمودن باوامر آن اعراض نمايندگانيد ، و زجاج گفته كه معنى آنست كه بگو اى محمّد كه من خبرى از خدا بشما مىدهم از قصص انبياى
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 67
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٦٧