است كه ميگويد بلكه * ( هِيَ فِتْنَةٌ ) * اين نعمت امتحان و آزمايش است او را تا ظاهر گردد كه او شاكر است يا كافر ، يا آنكه مراد از فتنه عذاب باشد ، يعنى نيست آن نعمت مگر عقوبت به جهت سلب آن از منعم حقيقى ، و تأنيث ضمير در اين مقام باعتبار لفظ باشد و يا باعتبار تأنيث خبر چه هر گاه كه خبر مؤنث باشد جايز است تأنيث مبتدا زيرا كه آن در معنى مبتدا است و ميتواند بود كه ضمير * ( هِيَ ) * راجع بمقاله مذكوره باشد و معنى بر اينوجه كه مقاله ايشان سبب عقوبت ايشان است ، و گويند كه مراد از انسان جنس انسانست و مؤيد اينست منطوق قوله عز و جل * ( وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ ) * و ليكن بسيارى از ايشان * ( لا يَعْلَمُونَ ) * نميدانند و تميز نمينمايند بلوا را از نعماء و يا آنكه نميدانند كه همه صنوف نعمت از جانب حضرت عزت است و اگر چه حصول آن باسباب عبد است يا علم ندارند به آنكه آن مقاله علت تامه عقوبت است .
51 -
* ( قَدْ قالَهَا ) * بدرستى كه گفتهاند مقاله را يعنى كلمه * ( إِنَّما أُوتِيتُه عَلى عِلْمٍ ) * * ( الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ) * آنان كه پيش از اينان بودند مثل قارون و قوم او چه قارون به كلمه إِنَّما أُوتِيتُه عَلى عِلْمٍ عِنْدِي قايل شد و قوم او تصديق نمودند و به آن راضى شدند * ( فَما أَغْنى عَنْهُمْ ) * پس بازنداشت از ايشان عذاب را * ( ما كانُوا يَكْسِبُونَ ) * آنچه بودند كه كسب ميكردند و جمع مينمودند از امتعه و اموال بلكه موجب و بال و سبب نكال ايشان شد .
52 - * ( فَأَصابَهُمْ ) * پس رسيد ايشان را * ( سَيِّئاتُ ما كَسَبُوا ) * جزاى بديها كه كسب كردند ، و ميتواند بود كه سيئات بمعنى عقوبات باشد و تسميه آن به اين بر سبيل مزاوجت باشد چنان كه آنفا سمت ذكر يافت يعنى رسيد بايشان عقوبات آنچه مياندوختند از اعمال سيئه و افعال قبيحه * ( وَالَّذِينَ ظَلَمُوا ) * و آنان كه ستم كردند و طريق كفر و ناسپاسى پوييدند * ( مِنْ هؤُلاءِ ) * از اين گروه مشركان كه معاصر تواند * ( سَيُصِيبُهُمْ ) * زود باشد كه برسد بايشان * ( سَيِّئاتُ ما كَسَبُوا ) * عقوبات بديها كه كردهاند هم چنان كه بامم سابقه رسيد * ( وَما هُمْ بِمُعْجِزِينَ ) * و نيستند ايشان عاجز كنندگان ما از تعذيب به اين وجه كه تعذيب را از ما فوت سازند يا از آن بگريزند و از تحت قدرت ما بدرروند ، مرويست كه حق سبحانه بعد از نزول اين آيه هفت سال ايشان را بشدت قحط و غلا مبتلا ساخت و صناديد ايشان را در روز بدر بقتل رسانيد و بعد از آن هفت سال ديگر خصب و رفاهيت را بايشان كرامت نمود تا عارف شوند به آنكه قبض و بسط روزى بيد قدرت او است و غالبيت و قاهريت مخصوص به او است و لهذا بعد از اين ميفرمايد كه :
53 - * ( أَ وَلَمْ يَعْلَمُوا ) * آيا ندانستند * ( أَنَّ اللَّه ) * آنكه خداى تعالى * ( يَبْسُطُ الرِّزْقَ ) * گشاده ميگرداند روزى را * ( لِمَنْ يَشاءُ ) * براى هر كه ميخواهد نه به جهت رفعت قدر و استحقاق
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 106
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٠٦