گردد * ( وَإِذا ذُكِرَ الَّذِينَ ) * و هر گاه كه ياد كرده شوند آنان كه * ( مِنْ دُونِه ) * غير از خدايند يعنى معبودان باطله ايشان * ( إِذا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ ) * آن گاه ايشان تازه روى و فرحناك شوند چون كه اشمئزاز امتلاء غضب و غم است بر وجهى كه بشره بسبب آن منقبض شود و استبشار امتلاء قلبست بسرور بمرتبه اى كه اثر آن بر وجه ظاهر شود و بواسطهء آن بشره منبسط گردد پس اين كلام مشعر است بر غايت عناد و نهايت جحود ايشان و شبهه اى نيست در آنكه دشمنان خدا هم چنان كه بذكر خدا غمگين ميشوند بذكر اولياء او كه حضرت رسالت صلى اللَّه عليه و آله و سلم است و اهل بيت او عليهم السّلام نيز پريشان و غضبناك ميگردند ، و چون كفار بعد از ذكر ادله توحيد و مواعظ اصلا التفات بجانب آن نكردند بلكه در عناد و آنكار افزودند و حضرت رسالت به جهت كثرت عناد و شدت شكيمهء آنها متحير بود در امر ايشان از اين جهت او سبحانه بعد از اين او را امر نمود به اينكه روى نياز بدرگاه ما آور و زبان بدعا گشوده .
46 - * ( قُلِ اللَّهُمَّ ) * بگو اى معبود به حق * ( فاطِرَ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * اى آفرينندهء آسمانها و زمينها * ( عالِمَ الْغَيْبِ وَالشَّهادَةِ ) * اى داننده آنچه غايب است علم آن بر جميع خلقان و آنچه مشاهد است بر ايشان يعنى داناى هر پوشيده و آشكار * ( أَنْتَ تَحْكُمُ ) * تو به تنهايى حكم كن * ( بَيْنَ عِبادِكَ ) * ميان بندگان خود در قيامت * ( فِي ما كانُوا فِيه ) * در آنچه هستند كه در آن * ( يَخْتَلِفُونَ ) * اختلاف ميكنند از امر دين و دنيا پس حكم كن ميان من و ايشان به حق ، اين كلام وصف حال مخالفانست و اعذار حضرت رسالت و تسليهء او و وعيد ايشان آوردهاند كه ربيع ابن خثيم از زهاد زمانه بود روزى از واقعهء امام حسين عليه السّلام خبر داد و لعنت كرد بر قاتلان او و گفت ( آه قتلوا من كان صلى اللَّه عليه و آله و سلم يجلسه فى حجره و يضع فاه على فيه ) آه كشتند آن كسى را كه پيغمبر صلى اللَّه عليه و آله و سلم او را بر دامن خود مينشاند و دهن خود را بدهن او مينهاد و بعد از آن اين آيه تلاوت فرمود كه * ( اللَّهُمَّ فاطِرَ السَّماواتِ وَالأَرْضِ ) * تا آخر ، پس به جهت زيادتى مبالغه در تهديد ايشان ميفرمايد كه :
47 - * ( وَلَوْ أَنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ) * و اگر آنكه باشد مر آنان را كه ظلم كردند و در گذشتند از جادهء حق * ( ما فِي الأَرْضِ ) * آنچه در زمين است از مالها * ( جَمِيعاً ) * همهء آن * ( وَمِثْلَه ) * و مانند آن همه مالها * ( مَعَه ) * با آن يعنى اگر ضعف آنچه در دنيا است مر ايشان را باشد * ( لَافْتَدَوْا بِه ) * هر آينه فديه دهند يعنى خواهند كه خود را باز خرند به آن * ( مِنْ سُوءِ الْعَذابِ ) * از شدت عذاب * ( يَوْمَ الْقِيامَةِ ) * در روز رستخيز .
48 - * ( وَبَدا لَهُمْ ) * و ظاهر شود مر ايشان را * ( مِنَ اللَّه ) * از جانب خداى از صنوف عذاب و
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 104
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص١٠٤