بودى * ( ما تَسْتَعْجِلُونَ بِه ) * آنچه شما شتاب مىكنيد از عذاب * ( لَقُضِيَ الأَمْرُ ) * هر آينه گذارده شده بودى كار * ( بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ ) * ميان من و شما يعنى شما را هلاك كرده بودمى بتعجيل جهت فرط غضب و خشم من بر شما و ميان ما انقطاع شده بودى * ( وَاللَّه أَعْلَمُ ) * و خدا داناتر است * ( بِالظَّالِمِينَ ) * بستم كاران و وقت عذاب كردن ايشان اينمعنى استدراك است گوييا ميفرمايد كه و ليكن مر عذاب ايشان منتهى است به حق تعالى و او اعلم است به كسى كه سزاوار مؤاخذه است و به كسى كه سزاوار آنست كه اهمال عذاب او كنند يعنى او ميداند كه كرا تعجيل عذاب بايد كرد و كرا مهلت بايد داد چه مصلحت آن به حق تعلق دارد آيه دليل است بر آنكه حقتعالى به جهت نوعى مصلحت تأخير عذاب كفار مىكند كه آن ايمان آوردن ايشان باشد در مستقبل زمان و يا اولادى از ايشان حاصل شوند كه ايمان آرند و غير آن از مصالح پس او مدبر امور است بر حسب آنچه حكمت او مقتضى آنست و چون حق سبحانه بيان فرمود كه او اعلم است باهل ظلم و بتعجيل و اهمال در عقوبت ايشان در عقب آن بيان مىكند كه او باسرار عالميان و حقيقت احوال ايشان و آنچه مناسب احوال ايشان است عالم است پس مىفرمايد كه * ( وَعِنْدَه مَفاتِحُ الْغَيْبِ ) * و نزد او است خزينهاى غيب يعنى آنچه پوشيده است از خلق چون ثواب و عقاب و انقضاى آجال و خواتيم اعمال از سعادت و شقاوت و غير آن متعلق است بعلم او و راه گشايش آن يا اعلام و اخبار او است مفاتح جمع مفتح است بفتح ميم و آن بمعنى مخزن است و يا مراد به آن هر چيزيست كه به آن متوصل شوند بمغيبات مستعار از مفاتح كه جمع مفتح است بكسر كه بمعنى مفتاح است و بر هر تقدير مراد آنست كه او سبحانه متوصل است بمغيباتى كه محيط است علم او به آن * ( لا يَعْلَمُها ) * نميداند آن را * ( إِلَّا هُوَ ) * مگر او يعنى عالمست باوقات آن و آنچه در ضمن تعجيل و تأخير آنست از وجوه حكم و مصالح پس آن را ظاهر ميسازد بر وجهى كه حكمت او مقتضى آنست و مشيت او متعلق است به آن و از سيد عالم ( ص ) مرويست كه مفاتيح غيب پنج چيز است كه كسى آن را نداند مگر او سبحانه و بعد از آن اين آيه را تلاوت فرمود كه إِنَّ اللَّه عِنْدَه عِلْمُ السَّاعَةِ تا آخر و ترجمهء آن در سوره لقمن سمت ذكر خواهد يافت انشاء اللَّه تعالى و نزد مقاتل و ضحاك خزاين زمين است و علم نزول عذاب و مصلحت تعجيل و امهال در عقوبت و قوله * ( وَيَعْلَمُ ما فِي الْبَرِّ ) * عطف اخبار است از تعلق علم او بمشاهدات بر اخبار از اختصاص علم او سبحانه بمغيبات يعنى هم چنان كه خداى تعالى ميداند مشاهدات را كه آن
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 401
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٠١