و مخلوق او باشند و مربوب از براى ربوبيت سزاوار نبود * ( لا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ ) * و كسب نمى كند هيچ نفسى از بدنها * ( إِلَّا عَلَيْها ) * مگر كه و بال آن بر او است نه بر غير او و اين جواب وليد مغيره است كه ميگفت اى صناديد عرب متابعت من كنيد گناهان شما در گردن من كقولهم اتَّبِعُوا سَبِيلَنا وَلْنَحْمِلْ خَطاياكُمْ پس حق سبحانه فرمود كه * ( وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ ) * و برندارد هيچ نفسى بردارنده * ( وِزْرَ أُخْرى ) * بار ديگرى را بلكه هر كس و بال گناه خود خواهد كشيد و هيچ كس را بگناه ديگرى عقوبت نخواهد كرد * ( ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ ) * پس بسوى جزاى پروردگار است بازگشت شما * ( فَيُنَبِّئُكُمْ ) * پس خبر دهد شما را در آخرت * ( بِما كُنْتُمْ فِيه ) * به آنچه بوديد كه در آن * ( تَخْتَلِفُونَ ) * اختلاف ميكرديد در دنيا از امور دينيه و حق و باطل آن بر شما ظاهر خواهد نمود * ( وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ ) * و اوست آن كسى كه گردانيده شما را اى آدميان * ( خَلائِفَ الأَرْضِ ) * خلفاى زمين بعد از قوم بنى الجان و يا خطاب با اهل ايمانست از امت محمد ( ص ) و يا اهل هر عصرى را از شما خليفه اهل عصر سابق گردانيده و بر هر تقدير خطاب با اهل ايمانست كه امت مرحومهاند و معنى آنست كه اى مؤمنان شما را خليفهء امم گذشته گردانيد * ( وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ ) * و برداشت بعضى را از شما * ( فَوْقَ بَعْضٍ ) * زير برخى ديگر * ( دَرَجاتٍ ) * پايهاى بلند در شرف و بزرگى و در غنا و توانگرى و امثال آن * ( لِيَبْلُوَكُمْ ) * تا بيازمايد شما را * ( فِي ما آتاكُمْ ) * در آنچه داده بشما از مال و جاه يعنى تا شما را به آن معاملهء آزمايندگان كند تا بر عالميان ظاهر گردد كه كدام از شما شاكر است بر غنى و صابر بر فقر * ( إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقابِ ) * بدرستى كه پروردگار تو زود عقوبت كننده است ناسپاسان و ناشكيبايان را و چون ما هو آت در حكم وقوع است از اينجهت جملهء اسميه ايراد فرموده و مثل اينست قوله * ( وَإِنَّه ) * و بدرستى كه او * ( لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ) * آمرزنده است و مهربان بر شاكران و صابران وصف عقاب بسرعة و عدم اضافهء آن به خود و وصف ذات خود بمغفرت و ضم وصف رحم به آن و ايراد آن بصيغهء مبالغه و لام مؤكده تنبيه است بر آنكه حقتعالى غفور بالذاتست و معاقب بالعرض و كثير الرحمة است و قليل العقوبة
پايان جلد سوم
اميد است خداوند متعال توفيق عنايت فرمايد تا بقيه مجلدات بطبع برسد
( حسن علمى )
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 500
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٥٠٠