پس : اگر مثلا گفته شود : جئنى بعينين : ( دو عين نزد من بياور ) دو فرد از افراد عين جاريه ( يعنى چشمه ) ، اراده شده است ، نه عين جاريه و عين باكيه .
و تثنيه و جمع در اعلام ، به تأويل مفرد مىروند ( بدين صورت كه افراد متعدد از يك معنا در آنها اراده مىشود و نه معانى متعدد و متغاير ) .
در صورتى كه : اگر به عدم تأويل در تثنيه ، و كفايت اتحاد در لفظ در استعمال به نحو حقيقت قائل شده به نحوى كه ارادهء عين جاريه و عين باكيه از تثنيهء عين ، حقيقتا جايز باشد ، اين استعمال لفظ در اكثر از معنا نخواهد بود .
زيرا : هيئت تثنيه و جمع دلالت بر ارادهء مصاديق متعددى دارد كه از معناى مفرد اراده شده است .
پس : استعمال و اطلاق اين دو و ارادهء معانى متعدّد از آنها ، استعمال آن دو در معناى واحد است ، همانطور كه القاء لفظ اين دو و ارادهء مصاديق متعدّد از معناى مفردشان از قبيل استعمال لفظ در معناى واحد مىباشد ، چنان كه بر كسى پوشيده نيست .
( استدراك )
بله ، اگر فى المثل از عينان ، دو فرد از معناى جاريه و دو فرد از معناى باكيه اراده شود ، ( چنين استعمالى ) استعمال لفظ در بيشتر از معناى واحد است لكن تمسّك به تكرار مفرد در اين دو ، نافع و مفيد در ( حقيقت بودن استعمال مزبور ) نمىباشد .
زيرا : در اين استعمال نيز ، الغاء ( و حذف ) قيد وحدت كه ( عند المستدل ) معتبر است ، وجود دارد ، چرا كه تثنيه نيز به عقيده وى براى دو معنا و يا دو فرد از معنا به قيد وحدت وضع شده است . ( روشن است كه جمع ميان استعمال لفظ در بيشتر از يك معنا به طريق حقيقت با حفظ قيد وحدت امكانپذير نيست چه بخواهيم لفظ مفرد را با اين در بيشتر از يك معنا استعمال كنيم ، چه تثنيه و چه جمع را ) .
بله ،
فرق ميان تثنيه و مفرد اينست كه : مفرد براى طبيعت وضع شده و تثنيه براى دو فرد از طبيعت و يا دو معنا جعل شده است .
* * *