با همهء احوال : در اينجا نيز در همهء موارد براى ما علم تفصيلى پيدا نمىشود .
* مقدمة بفرماييد مجاز بر چند نوع است ؟
بر سه نوع : مجاز در كلمه ، مجاز در حذف ، مجاز در استعاره .
* مجاز در كلمه چيست ؟
اينست كه : لفظى را در معناى لفظ ديگر استعمال كنيم ، مثل : لفظ ( اسد ) در معناى ( رجل شجاع )
* مجاز در حذف چيست ؟
اينست كه لفظى را از عبارت حذف كرده ، بقيهء عبارت را ذكر نموده و معناى مورد نظر را از عبارت مذكور اراده نماييم .
فى المثل :
وقتى مىگوييم : زيد عدل ، مراد اينست كه : او عادل است و لذا تقدير عبارت اينست كه زيد ذو عدل .
* مجاز در اسناد چيست ؟
اينست كه : لفظ در موضوع له و معناى حقيقى خودش استعمال مىشود لكن اسنادش در غير مورد است .
فى المثل : شما به عنوان يك معتقد به مبدأ مىگويى : انبت الربيع البقل
در اينجا :
اسناد انبت به ربيع مجاز در اسناد بوده و علاقهء آن نيز ، علاقهء سببيّت است ، يعنى : بهار سبب روييدن سبزى است و حال آنكه در حقيقت روياننده خداى تعالى است .
پس : اسناد مزبور ، مجاز است ، هرچند دو كلمهء ( انبت ) و ( الربيع ) در معناى حقيقى خود استعمال شدهاند .
* مراد از « و ان لم نقل بانّ اطلاقه عليه من باب المجاز . . . الخ » چيست ؟
اينست كه : در مورد استعمال لفظ در غير موضوع له ، سلب لفظ با معناى مركوز در ذهن از معناى مستعمل فيه علامت اينست كه :
لفظ حقيقت در اين معنا نيست اعم از اينكه : نسبت به اين معنا :
1 - يا مجاز در كلمه باشد كه مشهور به آن قائلاند .
2 - و يا از باب حقيقت ادّعايى است كه از آن به مجاز سكاكى تعبير مىشود .
* مطلب مذكور را با ذكر مثال تبيين كنيد .
كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 148
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص١٤٨