* ويژگى مورد اخير چيست ؟
اينست كه در تمام موارد عموم و خصوص من وجه ميان آن دو اتحاد مصداقى وجود دارد . كه خود داراى انحاء و انواعى است .
* انحاء مختلف اتحاد مصداقى را بررسى كنيد ؟
گاهى اتحاد صدورى است ، بدين معنا كه محمول از موضوع صادر شده است .
مثل : محمد قائل و يا على ضارب .
گاهى نيز اتحاد حلولى است بدين معنا كه محمول حال در موضوع است و عرضى از عوارض آن . مثل : اين جسم سفيد است .
گاهى هم اتحاد قيامى است بدين معنا كه محمول قائم به موضوع است . مثل : زيد قائم .
گاهى نيز اتحاد انتزاعى است ، مثل : السماء فوق .
گاهى هم اتحاد اعتبارى است ، مثل : هذا ملك و يا هذه زوجة .
* حمل محمول بر موضوع در موارد فوق اولى است يا شايع ؟
شايع صناعى است .
* با توجه به مقدماتى كه گذشت مراد از « انّ عدم صحّة السلب عنه . . . الخ » چيست ؟
اينست كه : براى تشخيص مجاز و حقيقت از راه حمل و صحت سلب حمل :
1 - اگر معنايى را موضوع قرار داده و توانستيم لفظ مورد آزمايش را به حمل اولى و يا شايع برآن حمل كنيم ، معلوم مىشود كه معناى مورد نظر معناى حقيقى آن لفظ است . همانطور كه در مثال : حيوان المفترس اسد چنين است .
2 - و اگر حمل صحيح نبود بلكه سلبش صحت داشت مىفهميم كه لفظ به صورت مجاز در آن معنا استعمال شده است ، همانطور كه در مثال : رجل شجاع ليس باسد ، چنين است .
در نتيجه : اگر در جايى لفظ اسد اطلاق شده و رجل شجاع از آن اراده شده باشد ، استعمالى مجازى است .
به عبارة ديگر :
در مواردى كه شك داريم آيا براى معنايى وضع شده است يا نه ؟ آن معناى مشكوك فيه و مرتكز در ذهن را به همان نحو اجمالى و ارتكازى را موضوع قرار داده و آن لفظ مشكوك الوضع را محمول قرار مىدهيم و در سه مرحله آزمايش مىكنيم ، كه نتيجهء هريك با ديگرى فرق دارد .
* « آزمايش اول به حمل اولى ذاتى » ، و مثل : الحيوان المفترس اسد .
كفاية الأصول ( فارسى ) — صفحة 145
مساهمون: الآخوند الخراساني
ص١٤٥