نظريهء طلحه : عضو شوراى شش نفره ، و يكى از ده نفرى كه - ميگويند - مژدهء بهشت يافتهاند
1 - مولاى متقيان وضع طلحه را در برابر عثمان با طرح سه فرض ممكن ، مشخص كرده است : « به خدا فقط به اين سبب شتابان به خونخواهى عثمان برخاسته كه ترسيده او را بجرم قتل عثمان مورد تعقيب قرار دهند ، زيرا او در مظان اتهام به آن است . بعلاوه از جماعت مخالفان عثمان هيچكس بشدت او در شوراندن مردم نكوشيده است . بنابراين با تظاهر به خونخواهى عثمان خواسته مغلطه نمايد و وضع خود را بپوشاند و ديگران را دربارهء خويش به شك و ترديد دچار سازد . به خدا در مورد عثمان يكى از اين سه وضع ( شرعى ) را داشته و وضعش نميتوانسته از اين سه صورت خارج باشد :
الف - در صورتى كه عثمان ظالم بوده است - چنان كه او مدعى است - بايستى قاتلينش را كمك ميكرد يا به طرفدارانش حمله مينمود . ب - در صورتى كه مظلوم بوده است بايستى از او در برابر مخالفانش دفاع كرده به آنها ميفهماند كه از قتلش صرفنظر نمايند . ج - در صورتى كه در وضع عثمان شك ميداشت و نميدانست ظالم است يا مظلوم ، بايستى كناره جسته هيچ طرف را نميگرفت و مردم را با عثمان وا ميگذاشت . اما طلحه هيچيك از اين سه كار را نكرده و موضعى گرفته است كه با هيچ وجه فقهى تطبيق نمينمايد و دلائلش در توجيه اتخاذ آن پذيرفتنى نيست » ( 1 )
ابن ابى الحديد در شرح اين فرمايش ميگويد : « اگر گفته شود طلحه نخست معتقد بود خون عثمان را ميتوان ريخت ولى بعدها و پس از قتل عثمان
هامش
( 1 ) نهج البلاغه 1 / 323 .