مىرود كه مىخواهد بگويد : اين برنامه در روزگار پيامبر ( ص ) پياده نمىشده و هر چه در روزگار او نبوده نوآورى ناميده مىشود .
شوكانى نيز در نيل الاوطار 3 / 332 آن چه را در فتح البارى بوده بازگو كرده و هم عينى در عمدة القارى گزارش پسر عمر را به اين گونه ياد كرده كه : « نخستين آواى مسلمانى كه در روز آدينه دهند نوآورى است » و هم آورده است كه زهرى گفت : « نخستين كسى كه نخستين بانگ مسلمانى را پديد آورد عثمان بود كه دستور داد براى مردم بازارها بانگ در دهند » و هم مىنويسد : در پاره اى گزارشها آمده است كه عثمان سومين بانگ مسلمانى را كه در زوراء براى گرد آوردن مردم سر مىدادند پديد آورد - تا آن جا كه گويد : و گفته شده : نخستين كسى كه نخستين بانگ مسلمانى را پديد آورد در مكه حجاج بود و در بصره زياد
امينى گويد : نخستين پرسشى كه از بازگو گران اين گزارشها بايد كرد اين است كه خواست ايشان از بسيار شدن مردم كه انگيزه اى شد براى دو بار سر دادن بانگ مسلمانى ، آيا بسيار شدن ايشان در پايگاه جانشينى پيامبر - مدينهء درخشان - است يا بسيار شدن ايشان در سراسر جهان ؟ اگر دومى باشد كه هزار بار هم بانگ مسلمانى در مىدادند سودى براى ايشان نداشت زيرا نه بانگ آوا دهندهء مدينه به ديگر شهرها و كشورها مىرسيد و نه بر مردمان آن جاها بايسته بود كه به بانگى كه از اين جا بر مىخيزد گوش دهند و نماز خود را با آن هماهنگ كنند .
بسيار شدن مردم در خود مدينه نيز اگر بگيريم كه انگيزهء درستى براى افزودن به برنامهء آواز در دادن باشد تازه آن چه را درست مىنمايد افزودن به آواز دهندگان است كه در هر گوشهء شهر و همه در يك هنگام به كار برخيزند . نه اين كه پس از بانگ نماز در دادن كه بايد پس از آواى مسلمانى و - كار پيش از نماز - باشد يك بار ديگر از نو بانگ مسلمانى در دهند زيرا آئين نامهء پيامبر ، آشكارا با اين شيوه ناسازگار است و كار خليفه هم - به گونه اى كه تركمانى در شرح سنن كبراى بيهقى
الغدير ( فارسي ) — صفحة 208
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٢٠٨