بانگ مسلمانى افزوده شده است ( 1 ) آرى ابن حجر در فتح البارى 2 / 315 مىنويسد :
روشنگران همداستاناند كه خواست گزارشگر از اين دو واژه : « سومين بانگ مسلمانى » آن است كه دو تاى نخستين يكى بانگ مسلمانى است و ديگرى بانگ نماز و آن گاه آواى سومى را هم كه به دستور عثمان سر مىدادند « سومين بانگ مسلمانى » مىخواندند و اين مىرساند كه پيشتر بايستى دوبار ديگر بانگ مسلمانى سر داده شده باشد . و عينى در عمدة القارى 2 / 290 مىنويسد : بانگ نماز كه در اين جا بانگ مسلمانى خوانده شده از اين روى است كه - همانند آن - آگهىهائى در بر دارد و از همين روى است كه پيامبر ( ص ) گفت ميان هر دو بانگ مسلمانى ، نمازى است براى كسى كه بخواهد ( 2 ) و خواست او « ميان بانگ مسلمانى و بانگ نماز » است .
و تازه گيرم كه بسيار شدن مردم انگيزه اى باشد براى افزودن به برنامهء آواز در دادن ، باز هم چنان كه گفتيم بايستى برنامهء آواز در دادن افزونى را در گوشههاى شهر كه از پرستشگاه به دور است پياده كنند تا به گوش كسى رسد كه آواى مسلمانى ويژهء پرستشگاه را كه - چنان چه در سنن ابو داود 1 / 171 آمده - در روزگار پيامبر و روزگار بوبكر و عمر بر در پرستشگاه سر داده مىشد نمىشنود نه در زوراء - كه چنانچه در القاموس و تاج العروس - آمده خانه اى در كنار پرستشگاه بوده خواه آن را خانهء عثمان پسر عفان بشماريم كه حموى در معجم 4 / 412 يادى از آن كرده - و طبرانى نيز گويد : عثمان بفرمود تا آواز نخستين را از خانه اى از آن خود او كه زوراء خوانده مىشد سر دهند پس ، از آن جا بانگ مسلمانى در مىدادند ( 3 ) يا - به گونه اى كه نيز حموى ياد كرده - آن را جائى نزديك بازار مدينه و نزديك مسجد بگيريم يا - به گونه اى كه ابن بطال بى هيچ چون و چرا
هامش
( 1 ) روشنگرى ترمذى در كنار زمينهء آن 2 / 68
( 2 ) اين گزارش را بخارى در صحيح خود 2 / 8 آورده است .
( 3 ) فتح البارى از ابن حجر 2 / 315 ، عمدة القارى 3 / 291