ثانيا : حديث شريف مىگويد مردانى از فارس به ايمان دست خواهند يافت نه همهء آنان ، بديهى است كه اين خود ، ستايشى است نسبت به افراد نابغهاى از بين آنها نه جميع آنها . .
امّا ظاهر آيهء شريف و روايت اين است كه هردو ، بطور عام ستايش از فرس مىنمايند ، چون در ميان آنان كسانى هستند كه به درجهء دستيابى به ايمان و يا علم مىرسند . بويژه با ملاحظهء اينكه صحبت از گروهى است كه بعد از اعراب حامل آئين اسلام هستند ، بنابراين مدح و ستايشى كه براى آنان بشمار آمده بدين جهت است كه آنها زمينهء مناسبى براى بوجود آمدن نوابغ خود مىباشند و از آنان اطاعت و پيروى مىكنند .
ثالثا : آيا تاكنون روىگردانى اعراب از اسلام و جايگزين شدن ( فرس ) بجاى آنان صورت گرفته است يا خير ؟
جواب : بر اهل دانش و علم ، پوشيده نيست كه مسلمانان امروز ، اعمّ از عرب و غيرعرب از اسلام واقعى اعراض نموده و روىگردان شدهاند . بدين ترتيب متأسفانه فعل غيرعرب از اسلام واقعى اعراض نموده و روىگردان شدهاند . بدينترتيب متأسفانه فعل شرط ، در آيهء شريفه
( إِنْ تَتَوَلَّوْا )
( اگر روىگردان شويد ) تحقق يافته و تنها جواب شرط ، يعنى جايگزين شدن فرس بجاى آنان باقى مانده است ، در اين زمينه هم با دقتى منصفانه مىتوان گفت كه وعدهء الهى ، در آستانهء تحقق است .
بلكه ، روايت بعدى كه در تفسير نور الثقلين آمده است دلالت دارد كه اين جايگزينى ، در زمان بنى اميه حاصل شده است ، چون زمانى كه عربها متوجه مراكز و مناصب و مالاندوزى شدند ، فرس ( ايرانيان ) به كسب علوم اسلامى روى آورده و از آنان سبقت گرفتند از امام صادق ( ع ) منقول است كه فرمود : « قد و اللّه ابدل خيرا منهم ، الموالى » « سوگند به خدا كه بهتر از آنها را جايگزين فرمود ، يعنى عجم را » گرچه تعبير به موالى در آن روز شامل غير فرس ( ايرانيان ) يعنى تركان و رومىها كه اسلام آورده بودند نيز مىشده است امّا آنچه مسلّم است ( فرس ) بعنوان مركز ثقل ، اكثريت آنان را تشكيل مىدادهاند . بويژه با توجه به شناخت امام صادق ( ع ) نسبت به تفسيرى كه پيامبر ( ص ) از آيهء شريفه درباره ( فرس ) فرموده است .