و صاحب الميزان آورده كه درّ المنثور ، روايتى را عبد الرزاق و عبد بن حميد و ترمذى و ابن جرير و ابن ابى حاتم و طبرانى در كتاب أوسط و بيهقى در كتاب دلائل . . از ابو هريره نقل كرده است كه وى گفت : پيامبر ( ص ) اين آيه را
« وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ ، ثُمَّ لا يَكُونُوا أَمْثالَكُمْ »
قرائت فرمود ، عرض كردند : يا رسول اللّه ! اينها چه كسانى هستند كه اگر ما روىگردان شويم جايگزين ما مىشوند ؟ پيامبر اسلام ( ص ) با دست مبارك به نشانهء سلمان فارسى زد و سپس فرمود :
« او و طرفداران او ، بخدايى كه جانم در دست قدرت اوست اگر ايمان بستگى به كهكشانها داشته باشد مردانى از فارس ( ايرانيان ) به آن دست مىيابند » « 1 »
مانند اين روايت بطرق ديگرى از ابو هريره و همچنين از ابن مردويه از جابر بن عبد اللّه نقل شده است .
در اين روايت دو معنا كه همه بر آن اتفاق دارند ، وجود دارد كه عبارتند از : اينكه ايرانيان ( فرس ) خطّ و جناح دوّمى بعد از اعراب ، براى بدوش كشيدن پرچم اسلام مىباشند . بدليل اينكه ، آنان به ايمان دست مىيابند هرچند از آنان دور و دسترسى به آن دشوار باشد .
چنان كه در همين روايت سه مطلب قابل بحث است :
اولا : اينكه خداوند متعال اعراب را تهديد به جايگزينى ( فرس ) ايرانيان نموده است ، آيا مخصوص زمان نزول آيه در زمان پيامبر ( ص ) است و يا اينكه مربوط به همهء نسلهاست ، بگونهاى كه داراى اين معنى باشد : اگر شما ( اعراب ) روىگردان از اسلام شويد در هر نسلى كه باشد ( فرس ) را جايگزين شما مىگرداند ؟
ظاهر معنى اين است كه به حكم قاعدهء ( مورد ، مخصص نمىباشد ) اين نكته در همهء نسلهاى بعدى نيز استمرار دارد و آيات مباركهء قرآن در هر طبقه و نسلى ، نقش خورشيد و ماه را دارند ( يعنى در نورافشانى يكساناند ) چه اينكه اين مطلب در روايات آمده و مفسّران نيز بر آن اتفاقنظر دارند .
هامش
( 1 ) - الميزان ج 18 ص 250 .