« . . . شهِيداً عَلَيْهِم مِّنْ أَنفُسِهِم » ؛ . . . گواهى از خودشان برايشان برانگيزيم . اين مطلب از آيات ديگر نيز استفاده مىشود آن جا كه در جملهء « مِن كلّ أُمة » ، از لفظ « مِن » تبعيضيه استفاده شده است . . .
پس شاهد بر امتها نيز مانند پيامبران ، بشر است و از جنس ملائكه يا جن يا كتابهاى آسمانى و يا لوح محفوظ نمىباشد ، و اين نيز تأييد بحثى است كه در شرح و توضيح آيات سورهء اسرا بيان داشتيم كه مقصود از امام در آن آيات شخص خاصى مىباشد ، نه كتاب آسمانى ؛ چرا كه آيات سورهء اسراء از احتجاج خداوند به وسيلهء امام بر امت او سخن مىگويد و اين همان كسى است كه در اين آيات از وى به عنوان شهيد يا شاهد اسم برده شده است پس در هر دو حالت منظور واحد است و امام از زمرهء شاهدان مىباشد .
آيات قرآن نيز همواره در توصيف شاهد صيغه مفرد به كار برده است يعنى كسى كه شاهد بر قوم خود مىباشد در زمان خود تنهاست ، و اين كاملًا با ذكر صيغه مفرد در رابطه با امام در آيه سوره اسراء هماهنگى و همخوانى دارد .
اين امر ، يعنى به كار بردن صيغهء مفرد نفى كنندهء اعتقاد كسانى است كه آيات را اين گونه تفسير مىكنند كه همهء امت اسلام يا گروه مؤمنانِ آمر به معروف و ناهى از منكر همه با هم شاهد بر اعمال قوم خود و يا اقوام ديگرى كه معاصر با آنان مىباشد هستند . اين امر همچنين نافى اين عقيده است كه مصداق اين آيات اوتاد و ابدال هستند كه هيچ زمانى از آنها خالى نيست . و اگر چه در رواياتى كه از طريق فريقين نقل شده است وجود اوتاد و ابدال تأييد شدهاست « 1 » ، اما شاهد اعمال در هر زمانى بيش از يك نفر نيست .
هامش
( 1 ) . ر . ك معجم الاحاديث الامام المهدى 1 / 274 به نقل از مسند احمد و ديگر جوامع روايى اهل سنت .