است ] مىباشند ، و همچنين هنگامى كه صنعت و خلقت خدا را در ميان امواج درياها و يا در ميان شاخوبرگ درختان و جنگلها مىبينيم كه چگونه اين حيوانات براى خود داراى فهم و منطق بوده و بچّههاى خود را تربيت كرده ، براى آنها غذا مىبرند . سپس به تركيب رنگهاى آنها مىنگريم كه چگونه سرخى با زردى و سفيدى با سرخى درآميخته است كه چشمان ما از فرط كوچكى خلقت آنها ، قدرت تشخيص و تميزشان را از يكديگر ندارد ، و درمىيابيم كه خداوند متعال چنان خلقتى كرده كه چشمان ما ياراى ديدنش و دستان ما ياراى لمس كردنش را ندارد ، درمىيابيم كه خالق اين خلق لطيف است و آنچه را كه گفتيم با لطافت تمام بدون هيچگونه رنج و استعمال ابزار و آلات آفريده است ، همچنين مىيابيم كه هركس چيزى را مىسازد در ساخت آن از مادّهء اوليهاى استفاده مىكند ، ولى خلقت و صنع خداى خالق لطيف بزرگوار ، از هيچگونه مادّهء اوّليهاى نبوده است « 1 » .
4 . از على بن ابراهيم از مختار بن محمّد همدانى از محمّد بن حسن از عبد اللّه بن حسن علوى ، روايت شده كه همهء آنها از فتح بن يزيد جرجانى از حضرت امام هادى عليه السّلام روايت كردهاند كه فرمود :
خداوند متعال دو نحوه اراده و مشيت دارد : ارادهء حتم و ارادهء جزم . خداوند متعال نهى مىكند درحالىكه مىخواهد و امر مىكند درحالىكه نمىخواهد . آيا نديدهاى كه خداوند متعال آدم و همسرش را از خوردن آن درخت نهى نمود امّا مشيتش بر خوردن آن تعلّق گرفت ، و اگر مشيّت خداوند تعلّق به خوردن آن نمىگرفت ، خواست آدم و حوّا بر خواست خداوند متعال غالب نمىآمد ، همچنين ابراهيم را به ذبح كردن فرزندش اسحاق امر نمود ، امّا مشيت او بر ذبح وى تعلّق نگرفت . و اگر خداوند مىخواست ، هرگز خواست ابراهيم بر خواست خداوند غالب نمىآمد « 2 » .
هامش
( 1 ) . كافى 1 / 118 ، توحيد / 185 .
( 2 ) . اصول كافى 1 / 151 . البته بايد به اين نكته توجه شود كه بنابراين روايت ، فرزندى كه حضرت