قيام علويان تأثير بسزائى در آشفتگى و بىنظمى داخلى و تصميمگيرى و موضعگيرىهاى نظامى و سياسى داشت .
در سال 201 ق . مردم بغداد دستخوش نابسامانى و پريشانى بزرگى شدند تا آنجا كه بغداد در آستانهء ويرانى كامل قرار گرفت . بسيارى از مردم آن سامان به دليل غارتگرى ، گرانى ، اسارت و ويرانى خانههاى خود را ترك كردند . « 1 »
سرانجام مأمون ، علويانى را كه رهبرى شورش را برعهده داشتند ، مورد عفو قرار داد ، اما اين بدان معنا نبود كه از ترور و ايجاد وحشت دورى جسته بود ، بلكه مانند پيشينيان خود براى خاموش كردن صداى معترضان و آنان كه در انديشهء از ميان برداشتن حكومت عباسيان بودند ، از ابزار وحشت و ترور استفاده مىكرد . مأمون « هرثمة بن اعين » را عليرغم اينكه نسبت به خليفه اخلاص مىورزيد از پاى درآورد . « حسن بن سهيل » رقيب هرثمه با دسيسهء خود زمينهء نابودى هرثمه را فراهم آورده بود . « 2 »
مأمون به مخالفان اجازه نمىداد تا بر خلاف منش و روش او چيزى بگويند . او يكى از شاعران را به « سند » تبعيد كرد ، زيرا آن شاعر نگونبخت در مذمت و هجو يك قاضى منحرف كه با مأمون رابطه داشت شعرى سروده بود . « 3 »
افزون بر آشفتگى و نابسامانى داخلى ، چالشها و هماوردىهاى خارجى نيز خطر بزرگى براى حكومت عباسيان به شمار مىرفت . دولتهاى غير مسلمان و مشرك در پى فرصتى بودند تا حكومت - هرچند به ظاهر - اسلامى و كيان اسلام را از ميان بردارند و به همين منظور خود را براى فرصت مناسبى
هامش
( 1 ) . العبر في خبر من غبر 1 / 263 .
( 2 ) . تاريخ ابن خلدون 5 / 521 .
( 3 ) . مروج الذّهب 3 / 345 .