زندانى نمود و در غلّ و زنجير جان سپرد و با آنها مدفون شد و گفت : ( در قيامت ) انتقام خواهم گرفت . « 1 »
در دوران خليفهء دوم عمر بن خطاب « 2 » آزار و اذيت مردم با گرفتن جزيه از آنها آغاز شد ، بلكه مىبينيم جزيه را حتى بر اهل ذمّهاى كه اسلام را پذيرفته بودند به اين بهانه كه جزيه به منزلهء ماليت بر غلام و برده است و اسلام ماليات را از برده برنداشته ، الزامى كردند . ولى بنا به نقل تاريخنگاران : عمر بن عبد العزيز با اين سياست به مخالفت برخاست و جزيه را از آنان برداشت . « 3 »
چنانكه عمر بن خطاب كوشيد تا از شخصى كه اسلام آورده بود به بهانهء اينكه جهت پناهجويى به اسلام ، به دين گرويده ، جزيه دريافت كند . آن شخص به عمر گفت : آيين اسلام پناه و ملجأ مردم است ، عمر گفت : راست گفتى : اسلام پناه و ملجأ مردم است . « 4 » و در موارد زيادى جزيهء مسيحيان را افزايش داد كه معروف و مشهور است . « 5 »
خالد بن وليد كه سپاهيانش را براى حمله به سرزمين عراق تشويق مىكرد به آنان گفت : آيا نمىبينيد در اين سرزمين ، مواد خوراكى و نعمت ، چونان زمينى پر از خاك ، فراوان يافت مىشود ؟ به خدا سوگند ! اگر جهاد در راه خدا و دعا در پيشگاه او را بر خود لازم نمىشمرديم و جز گذران زندگى هدف ديگرى نداشتيم ، جا داشت بر اين منطقه يورش برده و قبل از ديگران آن را به تصرف خود درآوريم و كسانى را كه همراه با شما در جنگ و مبارزه شركت نجستند در فقر و گرسنگى قرار دهيم .
هامش
( 1 ) . مستدرك حاكم 3 / 442 - 443 .
( 2 ) . المصنف عبد الرزاق 11 / 245 به بعد .
( 3 ) . تاريخ الدولة العربيه 235 ، تاريخ تمدن اسلامى 1 / 273 - 274 .
( 4 ) . المصنف 6 / 96 .
( 5 ) . سنن بيهقى 9 / 216 .